ئەڤ چەند رۆژن من کارتۆنا نڤیس و کاخەزێن خوە یێن کەڤن ژ
دۆلابێ دەرخستیە و من د ناڤ دا ئەڤ نڤیس دیت کو من د ئیلۆنا ١٩٨٤ێ دا ل سەر
کاخەزێن زەر ل گوندێ ڕاژانێ ل رۆژهلاتێ كوردستانێ نڤیسیبوو. من ئەڤ هزرا د ڤێ
نڤیسێ دا بەری هینگێ، د سالا ١٩٨١ێ دا ل دهۆکێ نڤیسیبوو و ب دەنگێ خوە وەک کاسێت
دابوو هندەک ناسان. هەر وەسا پاشی من ئەو بەرفرەهتر کربوو و شانۆنامەیەکا دەنگی د
پاییزا سالا ١٩٨٣ێ دا ژێ چێ کربوو و ل گوندێ بازێ ل دەڤەرا بەرواری بالا، ب تەیپێ
ل سەر کاسێتەکێ تۆمار کربوو و کۆپی و بەلاڤ کربوو. د وێ شانۆیا دەنگی دا ئەز و
شەهید سمکۆ ئامێدی و مەهدی محەمەد سەلیم و نافع شوکری ب دەنگێن خوە تێ دا بەشدار ببوون.
دێ پاشی، جارەکا دی بەحسا وێ ژی کم.
خەما
نەخو، خەم هلگری خوە دخون
دێ بێژن هێرش تڕچەدینە، ئێ ما چاوا دین نەبم و رادیۆ،
مەزن و ناڤدار، کەنکەنە و رەوشەندیر ل باژیڕێ من خوە ب سەرێ ئێکێ وەکی من دا دکنە
زانا و دبێژن "ئەڤ یا هەیی پێشکەفتنە، ئەڤ رێدار و یاسایا دیمۆکراتییێ و
وەکهەڤیێ یە و دەلیڤان ددت هەمی کەسان. هۆسا یە و چ جوداهی نینن. ئەڤجا مرۆڤۆ
دەستێ تە ژ تە ڕا و زۆرداری و مێتنکارییێ ل سەر خوە قەبوول نەکە. بلڤە و دەرگەهێن
ژینێ ل بەر تە ڤەکرینە"
چ پەیڤێن جوان رستی و ڤەهاندینە، ئەو ژ رووخساری ڤە
مرۆڤی د سەر دا دبن و بێ دەنگ دکن، لێ چ ڕاستی د وان دا نینە. ئەڤ چ وەکهەڤی و
دیمۆکراتی یە کو هندەک هەمی بن و هەمی تشت هەبن و هەر چ یا بڤێت دکن ، چنکی ژێ
دهێت و پێ چێ دبت و هندەک ژی بۆ مافەکێ بچووک و بۆ تێربوونا رۆژەکێ قورچا ل گەورییێن
خوە ددن.
دبت کو ئەز دین بم و بەردەوام ژی گەلەک دبێژن من تو
دینی. دبت کو ئەو راست بن، ما خوە نە ئەز ژ ڤان گەلەکان عاقلتر و راستترم. لێ،
نزانم دوهی بوو یان پێر، من د کتێبەکێ دا خواند کو نە مەرجە دەنگێ گەلەکان یان یێ
بێتران ل سەرتشتەکی ئێک بت و ئەو دیتن راست و دورست بت. لێ بەلێ، ل رەخێ دی دبت کو
ئێکی هزرەک هەبت و سەد یان ئەکسەرییەت ل دژی بن و ئەو هزر و دیتن راست بت. ئەرێ، راست
و دورست نە ب وێ یە کا چەند پێ ڕا نە و چەند ل دژی نە. ها پا دبت کو ژ بۆ کەسێن
نەزان و جڤاکێ پاشکەفتی دیمۆکراسی خودان دو سەر بت، ڕاستی و دورستی ب دەنگێن
ئەکسەرییەت و کێمانییێ بت و ئەو ل گەل دەم و جهان دهێت گوهۆرین.
هێ بەلی ما دێ بۆ کێ بێژی. ئەز کورێ سەعۆیێ پالە، کی دێ
باوەر ژێ کت. لێ هەکە ئەڤ ئاخفتنێن من ئێکێ دی یێ جلک جوان و ماقوول و د بەرخوە ڕا
چووی گۆتبان، کەسەکێ تەشمکەک ل بەر چاڤان و دەولەمەند یان ژ مالەکا ناڤدار یان
دەستهلاتدار، دێ چ کەسی وەسا بساناهی نەگۆتبایێ کا ئەڤ چ دبێژت و کا دا هزرا خوە
تێ دا بکین، لێ دا یەکسەر بێژن راست دبێژت، چ مرۆڤەکی زانا و عاقلمەندە.
ببۆرن ئەگەر من سەرێ هەوە ب ڤان گۆتگۆتکان گێژ کربت، لێ
ئەز نەچار بووم ڤان ئاخفتنا ل گەل خوە بکم. ئەز هەر دەم ژ خوە و سۆحبەتا ل گەل خوە
دەست پێ دکم، بەری کو ئاخفتنا خوە روو ب روویێ وە بکم و ئەز دزانم ل گۆر وە ئەڤ ژی
دیناتی یە. ها ژ بەر کو هوون دترسن ئەز عەقلێ خوە بدم شۆلی، ژ بەر کو دێ ب هندێ شک
و پرسیار و هزر چێ بن.
هوون دزانن ئەڤرۆ چ ب سەرێ من هاتیە، دبت ژی ئەو ل نک
هەوە نە تشتەکێ گرنگ بت، لێ وێ گەلەک تەئسیر ل من کر. ئەز ب رێکا خوە دا دچووم و
قەرقەشەیەک ژ پشت من ڤە هات گوهێن من، دەنگەک دبێژت: ئەڤە یێن وەکی تە کەنگی وەها
لێهاتنە کو د بەر من ڕا بئاخڤن.
چاڤێن من ل پشت من زڤرین. دبینم زەلامەک زێدە ژ خوە رازی،
ئاغایێ دەڤەرا مە راوەستیایە و حەفت شەفەلەح ل دەردۆرا وی نە و وەک سەیان ل بەندا
لێخورینا وی نە. وان وەسا خوە پەیت کریە، یا ژ من ڤە ها هاتن تەلبا من. لەرزکەک ب
سەرێ لەشی من دا چوو خوارێ، لێ هەر وەسا خەم و کەربێ ژی ئەز گرتم و ئەز ب عەردی ڤە
نووسیام. دیتنا وان هەمی زۆردا و رژێمێن ستەمکار ئینان بەر هزرا من. ژ رەخەکی ڤە
رژێمێن زۆردار خەلکێ مە تەپەسەر دکن و کەد و خوینا وان دمێژن و ژ رەخێ دی ڤە
پارمەند و ئاغا و شێخ و بەرپرس وان بندەست و تەپەسەر دکن و دکن ئامراز د دەستێ خوە
و داگیرکەری و نەزانینێ دا.
ئاخ چ بێژم، ڕاستی و حەقی ل کی ڤە یە. ژ بەر چ دڤێت پی
رازی بم، کو هەژار هەر بمینت هەژار و بندەست و یێن وان بندەست ژی دکن هەر
دەستبەرفرەهتر بن.
دیارە کو ئەڤ یاسایا وانە یێن کو د کەڤلێن خوە دا دژین و
بازارێ ژیانێ بەس د دەستێن وان دا یە و دکن گازی وەرن و کەرم کن وەکهەڤییا
دەلیڤەیان ژ بۆ وە هەیە و ئەو باش دزانن ژی کو بەس ئەون یێن دەستهلاتدار، ئەون یێن
کو ل سەر بازاری زالن و دێ دەلیڤە ژی د دەستێن وان دا بن هندی کو خەلک هەژار و
نەزان بن و هشیار نەبن.
ئێدی ئەز باوەر دکم کو ئەز دین و بەرزە مە هندی کو ئەز
رێکا خوە نزانم و خوە نەبینم. بەس من سۆزە و دبێژم خوە: لۆ خەما نەخو خەم هەر
هلگرێ خوە دخون. خەما نەخو، هزرا خوە بکە و ڕێکا خوە بەر نەدە و بۆ پاشڤە نەزڤرە.
ئیلۆن/١٩٨٤
ڕاژان
Ev çend roj in min kartona nivîs û kaxezên xwe yên
kevin ji dolabê derxistiye û min di nav da ev nivîs dît ku min di îlona 1984ê da li ser kaxezên zer li gundê Rajanê li rojhilatê Kurdistanê nivîsî bû. Min
ev hizra di vê nivîsê da berî hîngê, di sala 1981ê da li Dihokê nivîsîbû û bi dengê xwe li ser kasêtê
tomar kiribû û dabû hinek nasan. Min her wesa paşî ew berfirehtir kiribû û şanonameyeka dengî di payîza sala 1983ê da jê çê kiribû û li gundê Bazê li devera
Berwarî Bala bi teypê li ser kasêtekê tomar kiribû û kopî û belav kiribû. Di wê
şanoya dengî da ez û şehîd
Simko Amêdî û Mehdî Mihemed Selîm û nafi’ Şukrî bi dengên xwe tê da beşdar
bibûn. Dê paşî behsa wê jî kim.
Xema nexu, xem hilgirî xwe dixun
Dê bêjin Hêriş tirçedîn e, ê ma çawa dîn nebim û
radiyo, mezin û navdar, kenkene û rewşendîr li bajêrê min xwe bi serê yekê wekî min da dikin zana û dbêjin "ev ya heyî
pêşkeftin e, ev rêdar û yasaya demokrasî û wekhevîyê ye û delîveyan dide hemî kesan. hosa ye û çi cudahî nînin. Evca mirovo destê
te ji te ra û zordarî û mêtinkarîyê li ser xwe qebûl neke. Bilive
û dergehên jînê li ber te vekirîne"
Çi peyivên ciwan ristî û vehandî ne, ew ji rûxisarî ve
mirovî di ser da dibin û bê deng dkin, lê çi rastî di wan da nîne. Ev çi wekhevî û demokrasî ye ku hinek hemî bin û hemî tişt
hebin û her çi ya bivêt dikin, çnikî jê dihêt û pê çê dibit
û hinek jî bo mafekê biçûk û bo têrbûna rojekê qurçan li gewrîyên xwe didin.
Dibe ku ez dîn bim û berdewam jî gelek dibêjin min tu
dîn î. Dibe ku ew rast bin, ma xwe ne ez ji van gelekan aqiltir û rasttir im. Lê, nizanim duhî bû yan pêr, min di kitêbekê
da xwand ku ne merc e dengê gelekan yan yê bêtiran li ser tiştekî yek be û ew dîtin rast û durist be. Lê belê, li rexê dî
dibe ku yekî hizrek hebe û sed yan ekserîyet li dijî
bin û ew hizir û dîtin rast be. Erê, rast û durist ne bi wê ye ka çend pê ra ne
û çend li dijî ne. ha pa dibe ku ji bo
kesên nezan û civakê paşkeftî demokratî xudan du ser be, rastî û duristî bi
dengên ekserîyet û kêmanîyê be û ew li
gel dem û cihan dihê guhorîn.
Hê belî ma dê bo kê bêjî. Ez kurê Se'oyê pale, kî dê bawer jê bike, lê
heke ev axiftinên min yekê dî yê cilik ciwan û
maqûl û di ber xwe ra çuyî gotiban, kesekê teşimkek li ber çavan û dewlemend
yan ji maleka navdar yan desthilatdar,
dê çi kesî wesa bisanahî negotibayê ka ev çi dibêje û ka da em hizra xwe tê da
bikin, lê da yekser bêjin rast dibêje, çi
mirovekê zana û aqilmend e.
Biborin eger min serê hewe bi van gotgotkan gêj kiribe,
lê ez neçar bûm van axiftinan li gel xwe bikm. ez her dem ji xwe
û sohbeta li gel xwe dest pê dikim, berî ku axiftina xwe rû bi rûyê we bikim û
ez dizanm li gor we ev jî dînatî ye. Ha ji
ber ku hûn ditirsin ez eqlê xwe bidim şolî, ji ber ku dê bi hindê şik û pirsiyar
û hizir çê bin.
Hûn dizanin evro çi bi serê min hatiye, dibe jî ku ew
li nik hewe ne tiştekê giring be, lê wê gelek tesîr li min kr.
Ez bi rêka xwe da diçûm û qerqeşeyek ji pişt min ve hat guhên min, dengek dibêje:
Eve yên wekî te kengî weha lê hatine
ku di ber min ra biaxivin.
Çavên min li pişt min zivirîn, dibînm zilamekê zêde ji
xwe razî, axayê devera me rawestiyaye û heft şefeleh li derdora wî ne û wek seyan li benda lêxurîna wî ne. Wan wesa xwe
peyt kiriye, ya ji min ve ha hatin telba min. Lerzikek bi ser leşê min da çû xwarê, lê her wesa xem û kerbê jî ez girtim û
ez bi erdî ve nûsiyam. Dîtina wan hemî zordar û rijêmên sitemkar
înan ber hizra min. Ji rexekî ve rijêmên zordar xelkê me tepeser dikin û ked û xwîna
wan dimêjin û ji rexê dî ve parmend û
axa û şêx û berpirs wan bindest û tepeser dikin û dikin amraz di destê xwe û
dagîrkerî û nezanînê da.
Ax çi bêjm, rastî û heqî li kî ve ye. ji ber çi divêt
pê razî bim, ku hejar her bimîne hejar û bindest û yên wan bindest
jî dikin her destiberfirehtir bin.
Diyar e ku ev yasaya wan e yên ku di kevlên xwe da
dijîn û bazarê jiyanê bes di destên wan da ye û dikin gazî werin û kerem kin wekhevîya delîveyan ji bo we heye û ew baş dizanin jî ku
bes ew in yên desthilatdar, ew in yên li ser bazarî zal û dê delîve jî di destên wan da bin hindî ku xelk hejar û nezan bin
û hişyar nebin.
Êdî ez bawer dikim ku ez dîn û berze me hindî ku ez
rêka xwe nezanim û xwe nebînim. Bes min soz e û dibêjm xwe: Lo xema nexu xem her hilgrê xwe dixun. Xema nexu, hizra xwe bike
û rêka xwe ber nede û bo paşve nezivire.
Îlon / 1984
Rajan
