Şape

Navê kitêbê: Şape

Nivîskar: Edrîs Asihî

Weşanxane:

Çapxane: Çapxaneya Zana

Sala weşanê: 2017

Hejmara rûpelan: 257

 

Şape li ser enfala 1988ê ya bo ser devera Behdînanê ye û li bin gotina diyarîyê, ya li pêşîya kitêbê da ye, hatiye nivîsîn ku rûdanên vê romanê ji serpêhatîyeka rastîn hatine wergirtin.

Şerê Îraq û Îanê bi dawî hatiye û Îraqê berê leşker û cebilixaneya xwe daye Kurdistanê. Meh tebaxa 1988ê ye û qonaxa şeşem ya hêrişa enfalê berbûye ser Behdînanê. Di vê hêrşê da Îraq her core çekî bi kar diîne û di nav da yê kîmiyayî jî û hemî gund û xelkê deverê ketine ber lihîya ‌wê hêrşê.

Gulê bi sê zarokên xwe yên biçûk ve li gundî ye û ducan e. Mêrê wê Rizgar pêşmerge ye û li ser erkê xwe ye. Lê ji ber rewşa nearam, hêrşa Îraqê û tirsa lêdana çekê kîmyayî û jinavbirina xelkî briyar hatiye dan ku xelk gundan, berî hêrşa kîmyayî û nêzîkbûna leşkerê îraqî, bihêlin û ber bi sinoran birevin. Rizgar jî her di wan rojan da dihê mal. Ew çend roj in jina wî kurek bûye û Gulê di rewşeka nebaş da ye û xwîn ji ber diçe. Reweşa zarokî jî nebaş e û şîrê dayika wî ya lawaz têrê nake û ji ber birsê girîya zarokî ranawste.

Rizgar bi jin û zaokên xwe û bi xelkê gundî re her tşitê xwe dihêlin û ber bi sinoran direvin. Gulê bi rêyê da gelek bêhêz dibe û şîr bo zarokî bi yekcarî di çiçkên wê da namîne û zarok jî ji bêşîrîyê berdewam digirî û her ku diçû lawaztir dibû. Dema ku da li cehdeyê, ber bi bakur derbas bin, diviyaba kesê deng ji xwe neînaba û zarok jî negiriyabana da ku haya çete û serbazên îraqî, yên li hindav rêyê bûn, ji xelkî neba. Loma û ji bo ku jina wî û hersê zarok û xelkê din xwe bi silametî derbas bikin aliyê din yê cehdeyê, Rizgar zarokê xwe yê çendrojî, yê nîvmirî, li bin siha kevirekî dihêle û bi yên din re cehdeyê derbas dike. Ew paşî, li ser txûbên bakur jina xwe bi wê rastîyê agahdar dike. Jin ji ber hindî rastî tirawma û nexweşiya derûnî dibe.

Ew li kempa penaberan li Amedê bicihـ dibin . Rizgar bi alîkariya kurdekê bakur karekî dike. Û li ser wî karî zelamekê din yê başûr ku li kempa Mêrdînê bû nas dike. Ji serhatîya wî zelamî diyar dibe ku ew bi malbata xwe ve, di dema revê di heman rêyê da  û li ser şopa wan hatibûn. Wan bi rê ve zarokek li ber kevirekî dîtibû û wan bi xwe ra îna û ew sax e û du salî ye. Êdî xuya dibe ku ew zarok kurê Rizgarî û Gulê bû. Li dawiya romanê zarok li wan dihê vegerandin, lê Gulê tehemila wê keyfa mezin nake û jiyana xwe ji dest dide.

Ji bilî wê ku xwendevan di xwendina vê berhemê da dibe şahidê karesata enfalan û ya bi serê xelkê başûrê Kurdistanê hatî, reftara leşkerê îraqî û paşî yê tirk li ser sinoran û jiyana li kempên penaberîyê, ew herweha jî helwêsta kurdên bakur li hember birayên xwe yên başûr û pşitgriya wan ya di wê dema dijwar da dibîne.     

 

ناڤێ کتێبێ: شاپە

نڤیسکار: ئەدریس ئاسیهی

وەشانخانە:

چاپخانە: چاپخانا زانا

سالا وەشانێ: ٢٠١٧

هژمارا ڕووپەلان: ٢٥٧

شاپە ل سەر ئەنفالا ١٩٨٨ێ یا بۆ سەر دەڤەرا بەهدینانێ یە و ل بن گۆتنا دیارییێ، یا ل پێشییا کتێبێ دا یە، هاتیە نڤیسین کو روودانێن ڤێ رۆمانێ ژ سەرپێهاتییەکا راست هاتنە وەرگرتن.

شەرێ عیراق و ئیرانێ ب داوی هاتیە و عیراقێ بەرێ لەشکەر و جەبلخانەیا خوە دایە کوردستانێ. مەها تەباخا ١٩٨٨ێ یە و قۆناغا شەشەم یا هێرشا ئەنفالێ بەربوویە سەر بەهدینانێ. د ڤێ هێرشێ دا عیراق هەر جۆرە چەکی ب کار دئینت و د ناڤ دا یێ کیمیایی ژی و هەمی گوند و خەلکێ دەڤەرێ کەتنە بەر لهیا ‌وێ هێرشێ.

گولێ ب سێ زارۆکێن خوە یێن بچووک ڤە ل گوندی یە و دووجانە. مێرێ وێ رزگار پێشمەرگە یە و ل سەر ئەرکێ خوە یە. لێ ژ بەر رەوشا نەئارام، هێرشا عیراقێ و ترسا لێدانا چەکێ کیمیایی بریار هاتیە دان کو خلک گوندان، بەری هێرشا کیمیایی و نیزیکبوونا لەشکەرێ عیراقێ، بهێلن و بەر ب سنۆران برەڤن. رزگار ژی هەر د وان رۆژان دا دهێت مال. ئەو چەند رۆژن ژنا وی کورەک بوویە و گولێ د رەوشەکا نەباش دا یە و خوین ژ بەر دچت. ردەشا زارۆکی ژی نەباشە و شیرێ دایکا وی یا لاواز تێرا ناکت و ژ بەر برسێ گرییا زارۆکی راناوەستت.

رزگار و ژن و زاۆکێن خوە ب خەلکێ گوندی را هەر تشتێ خوە دهێلن و بەر ب سنۆران درەڤن. گولێ ب رێیێ دا گەلەک بێهێز دبت و شیر بۆ زارۆکی ب یەکجاری د چچکێن وێ دا نامینت و زارۆک ژی ژ بێشیرییێ بەردەوام دگریت و هەر کو دچت لاوازتر دبت. دەما کو دا ل جەهدەیێ بەر ب باکور دەرباس بن، دڤیاباکەسێ دەنگ ژ خوە نەئینابا و زارۆک ژی نەگریابان دا کو هایا چەتە و سەربازێن عیراقی ژ خەلکێ نەبا. لۆما و ژ بۆ کو ژنا وی و هەرسێ زارۆک و خەلکێ دی ب سلامەتی خوە دەرباس بکن ئالیێ دی یێ جەهدەیێ ، رزگار زارۆکێ خوە یی چەندرۆژی، یێ نیڤمری، ل بن سها کەڤرەکی دهێلت و ب یێن دی را جەهدەیێ دەرباس دکت. ئەو پاشی، ل سەر تخووبێن باکور ژنا خوە ب وێ راستیێ ئاگاهدار دکت. ژن ژ بەر هندی راستی تراوما و نەخوەشیێن دەروونی دبت.

ئەو ل کەمپا پەنابەران ل ئامەدێ بجهـ دبن. رزگار ب ئالیکاریا کوردەکێ باکور کارەکی دکت. ئو ل سەر وی کاری زەلامەکێ دی یێ باشوور کو ل کەمپا مێردینێ بوو ناس دکت. ژ سەرهاتییا وی زەلامی دیار دبت کو ئەو ب مالباتا خوە ڤە، د دەما رەڤێ دا، د هەمان رێیێ دا و ل سەر شۆپا وان هاتبوون. ، وان ب رێ ڤە زارۆکەک ل بەر کەڤرەکی دیتبوو و وان ب خوە را ئینا و ئەو ساخە و دو سالی یە. ل داویا رۆمانێ زارۆک ل وان دهێت ڤەگەراندن، لێ گولی تەحەمللا وێ کەیفا مەزن ناکت و ژیانا خوە ژ دەست ددت.

ژ بلی وێ کو خواندەڤان ل گەل خواندنا ڤێ بەرهەمێ دبت شاهدێ کارەساتا ئەنفالان و یا ب سەرێ خەلکێ باشوورێ کوردستانێ هاتی، رەفتارا لەشکەرێ عیراقێ و پاشی یێ ترکی ل سەر سنۆران و ژیانا ل کەمپێن پەنابەرییێ، ئەو هەروەها ژی هەلوێستا کوردێن باکور ل هەمبەر برایێن خوە یێن باشوور و پشتگرییا وان د وی دەمێ دژوار دا بینت.   

Frîşta êşanê

 

Navê kitêbê: Frîşta êşanê
Nivîskar: Elind Kurdî
Weşanxane:
Çapxane:
Sala weşanê: 2020
Hejmara rûpelan: 151

 

Evîna keç û kuran û hilbijartina wan ya di navbera evîna durist yan ya yekalî da babetê serekî yê romana civakî Frîşta êşanê ye.

Êrêk xurtekê 24 salî ye, wî xwendina xwe ya zanîngehê timam kiriye. Ew her roj diçe bajêrî û bo xwe li dû şolekî digerhe. Ew wextê firavînê jî diçe baxekî û li wê derê, wê kêk û ava hinaran, ya ku dayika wî jê ra kiriye di çanitkê wî da, dixwe û vedixwe. Ew carekê li wî baxî pîremêrekî bi navê Karlî nas dike û dibin heval. Her li wê derê jî çavên wî bi zilamekî dikevin ku ji kinc û sîmayê wî diyar dibû ku hejar û bê mal û lal e. Bala wî hîngê ketibû ser wê ku Karlî ew zilam nas dikir û çavê xwe didayê. Wî jî her roj parçeyeka kêka xwe û hinek ava hinaran da wî zlamî.

Karl ji Êrêkî ra çîroka xurtekî dibêje û ew li hev dihên ku her roj li wê derê hevûdu bibînin û Karl her roj parçeyeka wê çîrokê jê ra vegêre.

Naveroka çîrokê li ser xurtekî ye bi navê Rîkardî. Xurt ji bo xwendina li zanîngehê diçe bajêrekê dî û li wê derê keçekê bi navê Arya nas dike û lê aşiq dibe. Lê Arya ne pê ra ye û ne jê vediqete û viyaneka dualî di navbera wan da pêk nayê. Ev viyana bêhtir ji rexekî ve, Rîkardî dêşîne û ew ji ber kartêkirina wê jî xwendina xwe dihêle û sewdaser dibe û wekî rev ji wê hemiyê berê xwe dide serbazîyê. Lê ji ber rewşa derûnî ya ne saxlem namîne di serbazîyê da û dema vedigere mal dibîne ku xanîyê wan şewtiye û dêûbavên wî di wê bûyerê da jiyana xwe ji dest daye.

Vebêjê çîrokê Karl dimire, lê ew dawîya çîrokê nivîskê dihêle nik hevjîna xwe û ew jî wê dide Êrêkî û dbêjeyê ku mêrê wê xwestiye ku Êrêk çavê xwe bide wî zilamê hejar û bêmal yê li baxî. Û Êrêk ji xwandina dûmahîya çîrokê dizane ku ji ber ya bi serê wî hatî, Rîkardî hişê xwe ji dest dabû, lal bû û bê mal û xweyî li bajêrî digerhe. Ew ji nû têgehişt ku ew zilamê hejar û bêmal yê ku wî li baxî, li gel Karlî nas kiribû, Rîkard bi xwe bû yê ku Karlî serhatîya wî digot. Loma ew bi lez diçe wî baxî, lê êdî dereng bû û Rîkard miribû.

Serhatîya Êrêkî bi xwe berûvajî ya Rîkardî bi dawî dihê. Êrêk û Zuya ku bibûne hevalên gelek nêzîk û danûstandina wan bi yekûdu ra gelek baş bû û li ser her tiştî vekirî li gel yekûdu diaxiftin, Hez ji hevûdu dikin. Ew hevjînîyê pêk diînin û du zarokên wan çêdibin û yê sêyê jî bi rê da ye.

 

ناڤێ کتێبێ: فریشتا ئێشانێ

نڤیسکار: ئەلند کوردی

وەشانخانە:

چاپخانە:

سالا وەشانێ: ٢٠٢٠

هژمارا ڕووپەلان: ١٥١

ئەڤینا کچ و کوران و هلبژارتنا وان یا د ناڤبەرا ئەڤینا دورست یان یا یەکئالی دا بابەتێ سەرەکی یێ ڕۆمانا جڤاکی فریشتا ئێشانێ یە.

ئێرێک خورتەکێ ٢٤ سالی یە، وی خواندنا خوە یا زانینگەهێ تمام کریە. ئەو هەر ڕۆژ دچت باژێری و بۆ خوە ل دوو شۆلەکی دگەرهت. وەختێ فراڤینێ ژی دچت باغەکی و ل وێ دەرێ، وێ کێک و ئاڤا هناران یا کو دایکا وی ژێ ڕا کریە د چانتکێ وی دا دخوت و ڤەدخوت. ئەو جارەکێ ل وی باغی پیرەمێرەکی ب ناڤێ کارلی ناس دکت و دبن هەڤال. هەر ل وێ دەرێ ژی چاڤێن وی ب زلامەکی دکەڤن کو ژ کنج و سیمایێ وی دیار دبوو کو هەژار و بێ مال و لالە. بالا وی هینگێ کەفتبوو سەر وێ کو كارلی ئەو زلام ناس دکر و چاڤێ خوە ددایێ. وی ژی هەر ڕۆژ پارچەیەکا کێکا خوە و هندەک ئاڤا هنارا دا وی زلامی.

كارل ژ ئێرێکی ڕا چیرۆکا خورتەکی دبێژت و ئەو ل هەڤ دهێن کو هەر ڕۆژ ل وێ دەرێ هەڤودو ببینن و کارل هەر ڕۆژ پارچەیەکا وێ چیرۆکێ ژێ ڕا ڤەگێرت.

 ناڤەرۆکا چیرۆکێ ل سەر خورتەکی یە ب ناڤێ ڕیکاردی. خورت ژ بۆ خواندنا ل زانینگەهێ دچت باژێرەکێ دی و ل وێ دەرێ کچەکێ ب ناڤێ ئاریا ناس دکت و لێ عاشق دبت. لی ئاریا نە پێ ڕا یە و نە ژێ ڤەدقەتت و ڤیانەکا دوئالی د ناڤبەرا وان دا پێک ناهێت. ئەڤ ڤیانا بێهتر ژ ڕەخەکی ڤە، ڕیکاردی دئێشینت و ئەو ژ بەر کارتێکرنا وێ ژی خواندنا خوە دهێلت و سەوداسەر دبت و وەکی ڕەڤ ژ وێ هەمیێ بەرێ خوە ددت سەربازییێ. ڵی ژ بەر ڕەوشا دەروونی یا نە ساخلەم نامینت د سەربازییێ دا و دەمێ ڤەدگەرت مال دبینت کو خانییێ وان شەوتیە و دایبابێن وی د وێ بوویەرێ دا ژیانا خوە ژ دەست دایە.

ڤەبێژێ چیرۆکێ کارل دمرت، لێ ئەو داوییا چیرۆکێ نڤیسکێ دهێلت نک هەڤژینا خوە و ئەو ژی وێ ددت ئێرێکی و دبێژتێ کو مێرێ وێ خواستیە کو ئێرێک چاڤێ خوە بدت وی زلامێ هەژار و بیمال یێ ل باغی. ئو ئێرێک ژ خواندنا دووماهیا چیرۆکێ دزانت کو ژ بەر یا ب سەرێ وی هاتی، ڕێکاردی هشێ خوە ژ دەست دا ، لال بوو و بێ مال و خوەیی ل باژیری دگەرهت. ئەو ژ نوو تێگەهشت کو ئەو زلامێ هەژار و بێمال یێ کو وی ل باغی، ل گەل کارلی ناس کربوو ڕیکارد ب خوە بوو یێ کو كارلی سەرهاتییا وی دگۆت. لۆما ئەو ب لەز دچت وی باغی، لێ ئێدی درەنگ بوو و ڕیکارد مربوو.

سەرهاتیا ئێرێکی ب خوە بەروڤاژی یا ڕیکاردی ب داوی دهێت. ئێرێک و زویا کو ببونە هەڤالێن گەلەک نێزیک و دانوستاندنا وان ب یەکودو ڕا گەلەک باش بوو و ل سەر هەر تشتی ڤەکری ل گەل یەکودو دئاخفتن، حەز ژ هەڤودو دکن. ئەو هەڤژینیێ پێک دئینن و دو زارۆکێن وان چێدبن و یێ سێیێ ژی ب ڕێ دا یە.

 

Ûlîviya

Navê ktêbê: Ûlîviya

Nvîskar: Milet Mihemed

Weşanxane: Kitêbxaneya Czîrî

Çapxane: Li Tehranê

Sala weşanê: 2020

Hejmara rûpelan: 197 

 

Mjara romana Ûlîviya civakî ye û bêhtir li ser jin û mêran û pêwendiyên wan li gel yekûdu û bi derdorê ra û kartêkirina wê çendê li ser jiyan û paşeroja wan e.

Em her ji du berperên destpêkê têdigehin ku nivîskara vê serhatîyê Ûlîviya ye. Ew 25 salî ye û li Kalîforniyayê dxwîne û kar dike. Ew çîroka jinekê vedibêje ku ew pê hatiye navkirin, anku navê wê jî Ûlîviya bû.

Ûlîviya şûyekê bê dlê xwe kiribû û mêrê wê yê serbaz berdewam reftareka gelek xerab li gel dikir û ew ji bo wî wek xidama malê bû. Xwezûrê wê yê meyvexor jî, ku li mala wê bû, barê wê hêj girantir kiribû. Ji bilî vê jî efserê berpirsiyar ji mêrê wê, dilê xwe biribûyê û ew ji xwe ra diviya.

Ûlîviya li kargeheka zeytûnan kar dikir û di wextê çinîna zeytûnan da Arêv nas kir û herduyan hez ji yekûdu kir. Barê Ûlîviyayê bi nasîna Arêvî siviktir bû û dema ew didît êş û sergêjiyên malê ji bîr dkirin û hêvîyek di jiyanê da jê ra çêdibû.

Bûyer gelek bi lezgînî çêdbin û di nava wan da mêr, xezûr û efser dmirin. Ûlîviya vedigere malbaba xwe û li gulxaneyekê kar dike, lê her dil û hzira wê li dû Arêvî ye, yê ku li bajêrekê din e. Ew û Arêv li dûmahiyê, di rewşeka aloz da digehin yekûdu.

Çend mijarên din jî di vê prtûkê da hatine livandin, wek hezjêkirina du kesên ji du dînên cuda ji hevûdu û karvedanên wê di nav dorhêlê da.

 

 

ناڤێ کتێبێ: ئولیڤیا

نڤیسکار: مللەت محەمەد

وەشانخانە: کتێبخانا جزیری

چاپخانە: ل تەهرانێ

سالا وەشانێ: ٢٠٢٠

هژمارا ڕووپەلان: ١٩٧

 

مژارا ڕۆمانا ئولیڤیا جڤاکی یە و بێهتر ل سەر ژن و مێران و پيوەندیێن وان ل گەل یەکودو و ب دەردۆرێ را و کارتێکرنا وێ چەندێ ل سەر ژیان و پاشەرۆژا وانە.

ئەم هەر ژ دو بەرپەرێن دەستپێکێ تێدگەهن کو نڤیسکارا ڤێ سەرهاتیێ ئولیڤیا یە. ئەو ٢٥ سالی یە و ل کالیفۆرنیا دخوینت و کار دکت. ئەو چیرۆکا ژنەکێ ڤەدبێژت کو ئەو پێ هاتیە ناڤکرن، ئانکو ناڤێ وێ ژی ئولیڤیا بوو.

ئولیڤیا شوویەکێ بێ دلێ خوە کربوو و مێری وێ یێ سەرباز بەردەوام رەفتارەکا گەلەک خەراب ل گەل دکر و ئەو ژ بۆ وی وەک خداما مالێ بوو. خوەزوورێ وێ یێ مەیڤەخۆر ژی، کو ل مالا وێ بوو، بارێ وێ هێژ گرانتر کربوو. ژ بلی ڤێ ژی ئەفسەرێ بەرپرسیار ژ مێرێ وێ، دلێ خوە بربوویێ و ئەو ژ خوە را دڤیا.

ئولیڤیا ل کارگەهەکا زەیتوونان کار دکر و د وەختێ چنینا زەیتوونان دا ئارێڤ ناس کر و هەردویان حەز ژ یەکودو کر. بارێ ئولیڤیا ب ناسینا ئارێڤی سڤکتر بوو و دەمێ ئەو ددیت ئێش و سەرگێژیێن مالێ ژ بیر دکرن و هیڤیەک د ژیانێ دا ژێ را چێدبوو.

 بوویەر گەلەک ب لەزگینی چێدبن و د ناڤا وان دا مێر، خەزوور و ئەفسەر دمرن. ئولیڤیا ڤەدگرە مالبابا خوە و ل گولخانەیەکێ کار دکت، لێ هەر دل و هزرا وێ ل دوو ئارێڤی یە یێ کو ل باژێرەکی دی یە. ئەو و ئارێڤ ل دووماهیێ د رەوشەکا ئالۆز دا دگەهن یەکودو.

چەند مژارێن دی ژی د ڤێ پرتووکێ دا هاتنە لڤاندن، وەک حەزژێکرنا دو کەسێن ژ دو دینێن جودا ژ هەڤودو و کارڤەدانێن وێ د ناڤ دۆرهێلێ دا.

Jiyanname di romana Kurê Zinarê serbilind ya Sidqî Hirorî da

 

Jiyanname di romana Kurê Zinarê serbilind ya Sidqî Hirorî da, Abdi Haji Mohammed û Ramadan Haji Qader.

Kovara zanîngeha Dihokê, perbenda: 24, hejmar 2, (Zanistên mirovayetî û komelnasî), 2021.

 

ژیاننامه‌ د ڕۆمانا كورێ زنارێ سه‌ربلند یا سدقی هرۆری دا   

عەبدی ‌حاجی محەمەد و رەمەزان حەجی قادر، کۆڤارا زانکۆیا دهوک، پەربەندا: ٢٤، ژمارە: ٢، (زانستێن مرۆڤایەتی و کۆمەلناسی)، ٢٠٢١.

 

https://journal.uod.ac/index.php/uodjournal/article/view/1453

Têkelbûna şi’rê d romanên Sidqî Hirorî da

 

Têkelbûna şi’rê d romanên Sidqî Hirorî da, Abdi Haji Mohammed û Ramadan Haji Qader.

Kovara zanîngeha Dihokê, perbenda: 25, hejmar 1, (Zanistên mirovayetî û komelnasî), 2022.

 

سدقى هرۆرى داتێكه‌لبوونا شیعرێ د رۆمانێن 

عەبدی ‌حاجی محەمەد و رەمەزان حەجی قادر، کۆڤارا زانکۆیا دهوک، پەربەندا: ٢٥، ژمارە: ١، (زانستێن مرۆڤایەتی و کۆمەلناسی)، ٢٠٢٢.

 

https://journal.uod.ac/index.php/uodjournal/article/view/1568

Kûsele

 

Navê ktêbê: Kûsele (Ew mirovê ji mirinê revî)

Nivîskar: Hesen Îbrahîm

Weşanxane: Dezgeha Palo

Çapxane: li Tehranê

Sala weşanê: 2020

Hejmara rûpelan: 204 

Penaberî û vegera welatî, mirin û jiyan mijara serekî ya romana Kûsele ye. Penaberî di vê romanê da dibe hevwateya mirinê û welat hevwateya jiyanê û her wek veger tê da, ji kesê serekî yê vê serhatiyê ra, dibe dermanê vejînê.

Pştî bîst salên penaberîyê li bajêrekî li Elmaniyayê, nexweşîya penceşêrê wî digire. Doktor ji saxbûna wî bê hêvî dibin û wî pê haydar dikin ku sê mehên jiyanê li ber wî mane.

Ew naxwaze jina wî û zarokên wî bizanin ku mirina wî nêzîk e. Ew briyara xwe dide ku biçe Kurdistanê û di hembêzên welat û dayika xwe da bimire. Ew vê jî nabêje jina xwe û wê weha têdigehîne ku ew dê bo demekî, bi seredan biçe û paşî dê vegere mal, bo ser çareseriya nexweşiya xwe. Lê jin gumanê jê dibe ku ew dê biçe Kurdistanê da li wê derê bimire.

Ew birayê xwe yê li Kurdistanê bi sefera xwe ya bo nik wan agahdar dike, lê birayî nevê ew biçe mala wan, ji ber ku bi dîtina wî, çûna wî yê nesax bo nik dayikê, dikare bibe egera dilgirtin û mirina wê.

Ew her sefera xwe bo Kurdistanê dike û ji Hewlêrê diçe Dihokê. Ew li bajêrî, têra çend mehan, tiştên pêwîst ji xwe ra dikire û li şûna biçe mala birayê xwe, ew berê şofêrê taksîyê dide gelîyê Zirka. Ew bi tşitên xwe ve diçe bo nav xwezayê û ji xwe ra nawiskekê dibîne û wê dike bineciha xwe.

Rojekê çavên wî bi du kûseleyan dikevin, yek wek ku nexweş e û li bin kevirekî ye û yê dî her roj diçe û bi devê xwe heft rengên giya û nêrkên gula diçine û diîne û diêxe nav devê yê nesax. Roj bo rojê rewşa kûselê nexweş çêtir dibe û paşî saxlem dibe û ji cihê xwe diçe.

Ev kesê ji mirinê û bo mirinê revî dikeve nava keftelefta mirin û jiyanê û heft rojan, wek kûseleyî, heman wan heft rengên giya û nêrkên gulan dixwe û roj bo rojê siheta wî çêtir dibe. ji bo ku ji wê pişt rast be ku dermanên kûseleyî, yên xwezayî ew sax kiriye, ew wan li çend nexweşên êşagran li bajêrê Dihokê diceribîne û encam baş bûn.

Em li dawiyê dibînin ku serê wî li ser ranê dayika wî ye û ew bi telefonî dibêje jina xwe ez dê van rojan zivirim.

Ew di dema vegera xwe û jiyana xwe di nawiskê da, bi gotubêjên xwe yên navxweyî, xwendevanî bi xwe ra dibe bo nav sohbetên xwe û gelek babet û mjaran diarîne; wek pirsên mirovahîyê, xwezayê, civakî, felesefî û derdeserîyên kurdan û nemaze pirsa mirin û jiyanê.

 

ناڤێ کتێبێ: کویسەلە (ئەو مرۆڤێ ژ مرنێ ڕەڤی)

نڤیسکار: حەسەن ئیبراهیم

وەشانخانە: دەزگەها پالۆ

چاپخانە: ل تەهرانێ

سالا وەشانێ: ٢٠٢٠

هژمارا ڕووپەلان: ٢٠٤

پەنابەری و ڤەگەرا وەلاتی، مرن و ژیان مژارا سەرەکی یا ڕۆمانا کویسەلەیە. پەنابەری د ڤێ ڕۆمانێ دا دبت هەڤواتەیا مرنێ و وەلات هەڤواتەیا ژیانێ و هەر وەک کو ڤەگەر تێ دا، ژ کەسێ سەرەکی یێ ڤێ سەرهاتیێ ڕا، دبت دەرمانێ ڤەژینێ.

پشتی بیست سالێن پەنابەریێ ل باژێرەکی ل ئەلمانیایێ، نەخوەشیا پەنجەشێرێ وی دگرت. دکتۆر ژ ساخبوونا وی بێ هیڤی دبن و وی پێ هایدار دکن کو سێ مەهێن ژیانێ ل بەر وی مانە.

ئەو ناخوازت ژنا وی و زارۆکێن وی بزانن کو مرنا وی نێزیکە. ئەو بریارا خوە ددت کو بچت کوردستانێ و د هەمبێزێن وەلات و دایکا خوە دا بمرت. ئەو ڤێ ژی نابێژت ژنا خوە و وێ وەها تێدگەهینت کو ئەو دێ بۆ دەمەکی ب سەرەدان بچت و پاشی دێ ڤەگەرت مال بۆ سەر چارەسەریا خوە. لی ژن گومانێ ژێ دبت کو ئەو دێ چت کوردستانێ دا ل وێ دەرێ بمرت.

ئەو برایی خوە یێ ل کوردستانێ ب سەفەرا خوە یا بۆ نک وان ئاگاهدار دکت، لێ برایی نەڤێت ئەو بچت مالا وان، ژ بەر کو ب دیتنا وی چوونا وی یێ نەساخ بۆ نک دایکێ، دکارت ببت ئەگەرا دلگرتن و مرنا وێ.

ئەو هەر سەفەرا خوە بۆ کوردستانێ دکت و ژ هەولێرێ دچت دهۆکێ. ئەو ل باژێری تێرا چەند مەهان تشتێن پێویست ژ خوە ڕا دکرت و ل شوونا بچت مالا برایێ خوە، ئەو بەرێ شۆفێرێ تاکسیێ ددت گەلیێ زرکا. ئەو ب تشتێن خوە ڤە دچت بۆ ناڤ خوەزایێ و ژ خوە ڕا ناوسکەکێ دبینت و وێ دکت بنەجها خوە.

رۆژەکێ چاڤێن وی ب دو کووسەلەیان دکەڤن، یەک وەک کو نەخوەشە و ل بن کەڤرەکی یە و یێ دی هەر ڕۆژ دچت و ب دەڤێ خوە حەفت ڕەنگێن گیا و نێرکێن گولا دچنت و دئینت و دئێخت ناڤ دەڤێ یێ نەساخ. ڕۆژ بۆ ڕۆژی ڕەوشا کووسەلێ نەخوەش چێتر دبت و پاشی ساخلەم دبت و ژ جهێ خوە دچت.

ئەڤ کەسێ ژ مرنێ و بۆ مرنێ ڕەڤی دکەڤت ناڤا کەفتەلەفتا مرن و ژیانێ و حەفت ڕۆژان، وەک کووسەلەیی، هەمان وان حەفت ڕەنگێن گیا و نێرکێن گولان دخوت و ڕۆژ بۆ ڕۆژێ سحەتا وی چێتر لێ دهێت. ژ بۆ کو ژ وێ پشت ڕاست بت کو دەرمانێن کوسەلەیی، یێ خوەزایی ئەو ساخ کریە، ئەو وان ل چەند نەخوەشێن ئێشا گران ل باژێرێ دهۆکێ دجەربینت و ئەنجام باش بوون.

ئەم ل داویێ دبینن کو سەرێ وی ل سەر ڕانێ دایکا وی یە و ئەو د تەلەفۆنی دا دبێژت ژنا خوە ئەز دێ ڤان ڕۆژان زڤرم.

ئەو د دەما ڤەگەرا خوە و ژیانا خوە د ناوسکێ دا، ب گۆتوبێژێن خوە یێن ناڤخوەیێ، خوەندەڤانی ب خوە ڕا دبت بۆ ناڤ سۆحبەتێن خوە و گەلەک بابەت و مژاران دئارینت؛ وەک پرسێن مرۆڤاهیێ، خوەزایێ، جڤاکی، فەلەسەفی و دەردەسەریێن کوردان و نەمازە پرسا مرن و ژیانێ.

 

Dawî dilopa baranê

 

Navê kitêbê: Dawî dilopa baranê

Nivîskar: Luqman Asihî

Weanxane: Pirtûkxana Xanî

Çapxane: Genc

Sala weşanê: 2016

Hejmara rûpelan: 154 

 

Romana Dawî dilopa baranê serhatîyeka hestşilqîner ya du evîndaran e û her du bi xwe çîroka xwe, bi kurdiyeka delal û xweşik vedgêrin.

Merdan û Befrînê her ji biçûkînîya xwe li dibistana gundî hez ji yekudu kiribû û wextê ew dibin pazde şazde salî, êdî evîna wan diçe qonaxeka dî û her du bi veşarkî li nav bax û bîstanan digehin yekûdu. Carekê herduyan xwe ji dibstanê vedizîbû û di şkeftekê da gehiştibûn hev û di himbêzîn hevûdu da bûn, wextê ku kesek bi navê ‌Hesenî bi ser wan da hilbû.

Hesen serbazekê leşkerê Sedamî bû û goya ji ber nivêja li mizgeftê ji serbazgehê dihat gundî û ji ber wê dîndarîya wî gundîyan gelek hez jê dikir. Demê Hesen wan herduyan di wê rewşê da dibîne, ew xwe ji wan êciz dike û gefê li wan dike ku dê biçe mizgeftê û bêje gundîyan ku wan herduyan zina kiriye. Ew Befrînê ji wê derê derdixe û li gel Merdanî diaxive û wî ditirsîne. Hesen dibêje Merdanî eger ew alîkarîya wî neke û ji wî ra zanyarîyan derbareyê pêşmergeyan û hatina wan bo nav gundî neîne, ew dê wê nihêniya wî û Befrînê li ber gundiyan aşkera bike û dê hetka wan be.

Vê çendê bandora xwe li rewşa herduyan kir û her du tirsiyan ku gundî bi sira wan bizanin û paşî û ji ber hindê Befrîn bihê kuştin û neyarî bikeve nav gundî. Evca wan êdî ji tirsa wî Hesenî xwe ji yekûdu dûr xist, lê evîna wan bo yekûdu qet ji berê kêmtir nebû.

Rojekê çekdarek bi tivenga xwe kefte nav gundî û fîşek berdane xelkî û dayika Merdanî ya li dikanê bû û hinek kesên dî hatin kuştin. Piştî wê bûyerê êdî Hesenê serbaz nediwêriya bihê gundî, lê rewşa gundîyan bi xwe jî tevlihev bû û bûne du cûn; yekî pştgirîya pêşmergeyan dikir û yê dî ya Hikûmetê. Babê Befrînê jî li aliyê hikûmetê bû û ew ji xwe ditirsiya û piştî demekî mala xwe ji gundî bar dike û li Mûsilê li mala dostekê xwe yê ereb binecih dibe.

Gelek mal ji gundî bar dikin û Merdan û babê xwe jî diçin Dihokê û ew paşî li wê derê dibe mamoste û herweha jî karê gulfiroşî û baxçevanîyê dike û ji ber evîna xwe bo Befrînê jinê naîne.

Babê Befrînê li Mûslê li destpêkê li dikana tirşîfiroşekî kar dike, lê piştî demekî ew dihê neçar kirin ku bibe çekdarê hikûmetê û wî dibin berokê şerî li hember Îranê û êdî jê venagere mal û goya di şerî da wenda bûye.

Rewşa Befrînê û dayika wê, piştî wendabûna babê Befrînê, hem ji alîyê nefsî û hem yê aborî ve gelek têk diçe û herçende xwedîyê xanîyî û jina wî gelek ji wan ra alîkar bûn, lê wan jî hewl da bi karê nexşandina dişdaşeyan debara xwe bikin. Herweha befrînê di ber ra hewil da ku tşitekî ji Merdanî û gundî bizane û hez dikir dîsan biçe gundî û li dû dildarê xwe bigerhe. Di wan heyaman da xudanê dikana dişdaşeyan Omerî gelek alîkarîya wan dikir û paşî daxwaza destê wê kir. Befrînê nedixwast ji bilî Merdanî şû bi çi kesê dî bike, lê ew xwe li wî bajêrê mezin dibîne bitenê û bêçar e û li dûmahîyê şû bi Omerî dike û wê kurek jê dibe û navê wî dike Merdan.

Omer gelek dewlemend e û ew ji ber hezkirina xwe ya ji bo Befrînê xanîyekî li Dihokê ava dike û dikanekê jî li wê derê vedike. Ew ji gulfiroşekî dixwaze ku jê ra kesekî peyda bike da baxê navmala wî çêbike. Merdan jî bi şehrezahîya xwe ya çêkirina baxçeyan li cem gulfiroşên Dihokê naskrî û cihê bawerîyê bû û gulfroş wî pêşniyaz dike.

Wextê Merdan diçe wê malê ji bo çêkirina baxê wan, kurekê biçûk ku navê wî jî Merdan e derîyî jê ra vedike. Diyar dibe ku dayika Merdanê biçûk û xudana wê malê Befrîn, hezkrîya wî ye.

Pşitî ew qas salên dûrîya ji yekûdu, ew careka dî dihên ba hev û em li dûmahîya vê romanê li ser vê dîdara van her du evîndaran û helwesta wan û mêrê Befrînê û encama dawîn dixwînin.

 

 

ناڤێ کتێبێ: داوی دلۆپا بارانێ

نڤیسکار: لوقمان ئاسیهی

وەشانخانە: پرتووکخانا خانی

چاپخانە: گەنج

سالا وەشانێ: ٢٠١٦

هەژمارا رووپەلان: ١٥٤

ڕۆمانا داوی دلۆپا بارانێ سەرهاتیەکا هەستشلقینەر یا دو ئەڤیندارانە و هەر دو ب خوە چیڕۆکا خوە ب کوردیەکا دەلال و خوەشک ڤەدگێڕن.

مەردان و بەفرینێ هەر ژ بچووکینیا خوە ل دبستانا گوندی حەز ژ یەکودو کربوو و وەختێ ئەو دبن پازدە شازدە سالی ئەڤینا وان دچت قۆناغەکا دی و هەر دو ب ڤەشارکی ل ناڤ باخ و بیستانان دگەهن یەکودو. جارەکێ هەردویان خوە ژ دبستانێ ڤەدزی بوو و د شکەفتەکێ دا گەهشتبوون هەڤ و د همبێزین هەڤودو دا بوون، وەختێ کو کەسەک ب ناڤێ ‌حەسەنی ب سەر وان دا هلبوو.

حەسەن سەربازەکێ لەشکەرێ سەدامی بوو و گۆیا ژ بەر نڤیژا ل مزگەفتێ ژ سەربازگەهێ دهات گوندی و ژ بەر وێ دیندارییا وی گوندییان گەلەک حەز ژی دکر. دەمێ حەسەن وان هەردویان د وێ ڕەوشێ دا دبینت خوە ژ وان عێجز دکت و گەفێ ل وان دکت کو دێ چت مزگەفتێ و بێژت گوندیان کو وان هەردویان زنا کریە. ئەو بەفرینێ ژ وێ دەرێ دەردئێخت و ل گەل مەردانی دئاخڤت و وی دترسینت. حەسەن دبێژت مەردانی ئەگەر ئەو ئالیکاریا وی نەکت و ژ وی ڕا زانیاریان دەربارەیێ پێشمەرگەیان و هاتنا وان بۆ ناڤ گوندی نەئینت، ئەو دێ وێ نهێنییا وی و بەفرینێ ل بەر گوندیان ئاشکرا بکت و دێ هەتکا وان بت.

ڤێ چەندێ باندۆرا خوە ل ڕەوشا هەردویان کر و هەردو ترسیان کو گوندی ب سڕا وان بزانن و پاشی ژ بەر هندێ بەفرین بهێت کوشتن و نەیاری بکەڤت ناڤ گوندی. ئەڤجا وان ئێدی ژ ترسا وی حەسەنی خوە ژ یەکودو دوور خست، لێ ئەڤینا وان بۆ یەکودو قەت ژ بەرێ کێمتر نەبوو.

ڕۆژەکێ چەکدارەک ب تڤەنگا خوە کەفتە ناڤ گوندی و فیشەک بەردانە خەلکی و دەیکا مەردانی یا کو ل دکانێ بوو و هندەک کەسێن دی هاتن کوشتن. پشتی وێ بوویەرێ ئێدی حەسەنێ سەرباز نەدوێریا بهێت گوندی، لێ رەوشا گوندییان ب خوە ژی تەڤلهەڤ بوو و بوونە دو جوون، یەکی پشتگرییا پێشمەرگەیان دکر و یێ دی یا حکوومەتێ. بابێ بەفرێنێ ژی ل ئالیێ حکوومەتێ بوو و ئەو ژ خوە دترسیا و پشتی دەمەکی مالا خوە  ژ گوندی بار دکت و ل مووسلێ ل مالا دۆستەکێ خوە یێ عەرەب بنەجهـ دبت.

گەلەک مال ژ گوندی بار دکن و مەردان و بابێ خوە ژی دچن دهۆکێ و ئەو ل وێ دەرێ پاشی دبت مامۆستە و هەروەها ژی کارێ گولفرۆشی و باخچەڤانیێ دکت و ژ بەر ئەڤینا خوە بۆ بەفرینێ ژنێ نائینت.

بابێ بەفرینێ ل مووسلێ ل دەستپێکێ ل دکانا ترشیفرۆشەکی کار دکت، لێ پشتی دەمەکی ئەو دهێت نەچار کرن کو ببت چەکدارێ حکوومەتێ و وی دبن بەرۆکێ شەری ل هەمبەر ئیرانێ و ئێدی ژێ ڤەناگەرت مال و گۆیا د شەری دا وەندا بوویە.

ڕەوشا بەفرینێ و دایکا وێ، پشتی وەندابوونا بابێ بەفرینێ، هەم ژ ئالییێ نەفسی و هەم یێ ئابۆری ڤە گەلەک تێک دچت و هەرچەندە خودانێ خانییی و ژنا وی گەلەک ژ وان ڕا ئالیکار بوون، لێ وان ژی هەول دا ب کارێ نەخشاندنا دشداشەیان دەبارا خوە بکن. هەروەها بەفرینێ د بەر ڕا هەول دا کو تشتەکی ژ مەردانی و گوندی بزانە و حەز دکر بچت ڤە گوندی و ل دلدارێ خوە بگەرهت. د وان هەیامان دا خودانێ دکانا دشداشەیان ئۆمەری گەلەک ئالیکارییا وان دکر و پاشی داخوازا دەستێ وێ کر. بەفرینا کو نەدخواست ژ بلی مەردانی شوو ب چ کەسێ دی بکت، خوە ل وی باژێرێ مەزن دبینت بتەنێ و بێچارە و ل دووماهیێ شوو ب ئۆمەری دکت و وێ کورەک ژێ دبت و ناڤێ وی دکت مەردان.

ئۆمەر گەلەک دەولەمەندە و ئەو ژ بەر حەزکرنا خوە یا ژ بۆ بەفرینێ خانییەکی ل دهۆکێ ئاڤا دکت و دکانەکێ ژی ل وێ دەرێ ڤەدکت. ئەو ژ گولفرۆشەکی دخوازت کو ژێ ڕا کەسەکی پەیدا بکت دا باغێ ناڤمالا وی چێبکت. مەردان ژی ب شەهرەزاهییا خوە یا چێکرنا باغچەیان ل جەم گولفرۆشین دهۆکێ ناسکری و جهێ باوەرییێ بوو و گولفرۆش وی پێشنیاز دکت.

 وەختێ مەردان دچت وێ مالێ بۆ چێکرنا باغێ وان، کورەکێ بچووک کو ناڤێ وی ژی مەردانە دەرگەهی ژێ را ڤەدکت. دیار دبت کو دایکا مەردانێ بچووک و خودانا وێ مالێ بەفرین، حەزکرییا وی یە. پشتی ئەو قاس سالێن دوورییا ژ یەکودو، ئەو جارەکا دی دهێن با هەڤ و ئەم ل دووماهییا ڤی ڕۆمانێ ل سەر ڤێ دیدارا ڤان هەر دو ئەڤینداران و هەلوەستا وان و مێرێ بەفرینێ و ئەنجاما داوین دخوینن.