Ferhenga Amed ya Îsmaîl Taha Şahînî

Ferhenga Amed ya Îsmaîl Taha Şahînî

فەرهەنگا ئامەد یا ئیسماعیل تاها شاهینی

Berî çend rojan dora sih ktêbên ku min li Dihokê kirîbûn û min ji wê derê post kiribûn, gehiştin bo ber destê min li Stokholmê. Min berî hemîyan seha ferhenga Amed ya kurdî - kurdî - erebî ya meydanî ya Îsmaîl Taha Şahînî kir. Ev ferheng di du bergan da derketiye û ji 3450 berperan pêk dihê. Ya rast min piranîya ferhengên kurdî yên ku berî wê derkeftine dîtine û hin ji wan di jiyana xwe ya nivîskarîyê da bi kar înane, lê ev ferheng bi dîtina min, di warê ferhengsazîyê da gelek li pêşîya yên berî xwe ye. Û tişta vê ji hemîyên din jî cuda dike, û wek ferhengsazî bi xwe jî di pêşgotina xwe da destnîşan kirî, ew e ku ev ferheng meydanî ye û ew wan peyivên ku kurmancîaxêvan li başûrê Kurdistanê bi kar anîne di nav rûpelên xwe da dihewîne. Bê guman ev dê ji bo min û ji bo her kesê bi kurdîyê ve mijûl dibe çavkanîyeka gelek mifadar be.

Ez ji bo balkêşanê bo ser bihadarîya vê ferhengê dê ji pêşgotina zimannas Newzad Hirorî ya ji bo vê ferhengê hatiye nivîsîn, vê parçeya jêrîn bi we ra parve bikIm:

(Piştî ku min kurseka ferhengnasîyê li zankoya Stokholmê xwandî, dilê min çûyê ferhengeka kurdî -kurdî li ser peyivan û metodên ferhengnasîya ewropayî çê kim. Min dest pê kir peyivên ku min dizanîn rêz kirin û menayên wan nivîsîn û her weha li ferhengên heyî nihêrt. Armanca min ew bû ku ew ferhengeka wesa be ku bo xebatên dî yên çêkirina ferhengên kurdî bibe nimûneyek. Gava seydayê Îsmaîl Taha Şahîn behsê xebata xwe bo min kirî, min pêşniyar kir ku ew wan metodan yên ku axleb ferhengên ewropayî li dûv diçin bi kar bîne. Ew pêşniyar ket serê seydayê Îsmaîl. Min jî qebûl kir ku ez hemû ferhenga wî kontrol bikim. Piştî hîngê, êdî hewce nedikir ku ez li ser ferhenga xwe berdewam bibim. Çunkî ew ne meydanî bû û ji pêş ferhenga seydayê Îsmaîl ve dilopek ji behrê bû.)

‌‌Her weha li ser giringîya vê ferhengê helbestvan Mueyed Teyib, berpirsê dezgeha Spîrêz ya weşanê ya ku ev ferheng belav kiriye, di nav gotina xwe da ya li ser cildê paşî yê ferhengê hatiye bi cih kirin nivîsîye:

(Bi dîtina min her wek çawa di hemî zimanan da gelek ferheng hene, lê herdem yek ji wan ji hemîyan pitir giştgîr û cihê bawerî û bikarînanê ye; ev ferhenge jî dê di zimanê kurdî û kurmancîya behdînî da ew be, lewra pîdivî ye daneyek ji wê di her malekê da hebe.)

Min ji vê bêhtir, li ser bihadarîya vê ferhengê tşitek nîne li ser zêde bikim ji bilî ku bêjm seydayî Îsmaîl Taha Şahînî mala te ava û destên te her sax bin û hêvîdar im çapeka din hêj baştir û dewlemendtir be.

 

فەرهەنگا ئامەد یا ئیسماعیل تاها شاهینی

بەری چەند رۆژان دۆرا سهـ کتێبێن کو من ل دهۆکێ کریبوون و من ژ وێ دەرێ پۆست کربوون، گەهشتن بۆ بەر دەستێ من ل ستۆکهۆلمێ. من بەری هەمییان سەحا فەرهەنگا ئامەد یا کوردی – کوردی - عەرەبی یا مەیدانی یا ئیسماعیل تاها شاهینی کر. ئەڤ فەرهەنگ د دو بەرگان دا دەرکەتیە و ژ ٣٤٥٠ بەرپەران پێک دهێت. یا راست من پرانییا فەرهەنگێن کوردی یێن کو بەری وێ دەرکەفتنە دیتنە و هندەک ژ وان د ژیانا خوە یا نڤیسکارییێ دا ب کار ئینانە، لێ ئەڤ فەرهەنگ ب دیتنا من د وارێ فەرهەنگسازییێ دا گەلەک ل پێشییا یێن بەری خوە یە. ئو تشتا ڤێ ژ هەمییێن دی ژی جودا دکت و وەک فەرهەنگسازی ب خوە ژی د پێشگۆتنا خوە دا دەستنیشان کری، ئەوە کو ئەڤ فەرهەنگ مەیدانی یە و ئەو وان پەیڤێن کو کورمانجیئاخێڤان ل باشوورێ کوردستانێ ب کار ئینانە د ناڤ رووپەلێن خوە دا دحەوینە. بێ گومان ئەڤ دێ ژ بۆ من و ژ بۆ هەر کەسێ ب کوردییێ ڤە مژوول دبت چاڤکانییەکا گەلەک مفادار بت.

ئەز ژ بۆ بالکێشانێ بۆ سەر بهادارییا ڤێ فەرهەنگێ دێ ژ پێشگۆتنا زمانناس نەوزاد هرۆری یاژ بۆ ڤێ فەرهەنگێ هاتیە نڤیسین، ڤێ پارچەیا ژێرین ب وە را پارڤە بکم:

(پشتی کو من کورسەکا فەرهەنگناسییێ ل زانکۆیا ستۆکهۆلمێ خواندی، دلێ من چوویێ فەرهەنگەکا کوردی – کوردی ل سەر پەیڤان و مەتۆدێن فەرهەنگناسییا ئەورۆپایی چێ کم. من دەست پێ کر پەیڤێن کو من دزانین رێز کرن و مەعنایێن وان نڤیسین و هەر وەها ل فەرهەنگێن هەیی نهێرت. ئارمانجا من ئەو بوو کو فەرهەنگەکا وەسا بت کو بۆ خەباتێن دی یێن چێکرنا فەرهەنگێن کوردی ببت نموونەیەک. گاڤا سەیدایێ ئیسماعیل تاها شاهین بەحسێ خەباتا خوە بۆ من کری، من پێشنیار کر کو ئەو وان مەتۆدان یێن کو ئاغلەب فەرهەنگێن ئەورۆپایی ل دووڤ دچن ب کار بینت. ئەو پێشنیار کەت سەرێ سەیدایێ ئیسماعیل. من ژی قەبوول کر کو ئەز هەموو فەرهەنگا وی کۆنترۆل بکم. پشتی هینگێ، ئێدی هەوجە نەدکر کو ئەز ل سەر فەرهەنگا خوە بەردەوام ببم. چونکی ئەو نە مەیدانی بوو و ژ پێش فەرهەنگا سەیدایێ ئیسماعیل ڤە دلۆپەک ژ بەحرێ بوو.)

‌‌هەر وەها د وارێ گرنگیا ڤێ فەرهەنگێ دا هەلبەستڤان موئەیەد تەیب، بەرپرسێ دەزگەها سپیرێز یا وەشانێ یا کو ئەڤ فەرهەنگ بەلاڤ کریە، د ناڤ گۆتنا خوە دا یا ل سەر جلدێ پاشی یێ ڤێ فەرهەنگێ هاتیە ب جهـ کرن نڤیسییە:

(ب دیتنا من هەر وەک چاوا د هەمی زمانان دا گەلەک فەرهەنگ هەنە لێ هەردەم ئێک ژ وان ژ هەمییان پتر گشتگیر و جهێ باوەری و بکارئینانێ یە؛ ئەڤ فەرهەنگە ژی دێ د زمانێ کوردی و کرمانجییا بەهدینی دا ئەو بیت، لەورا پیدڤی یە دانەیەک ژ وێ د هەر مالەکێ دا هەبیت.)

من ژ ڤێ بێهتر، ل سەر بهادارییا ڤێ فەرهەنگێ، تشتەک نینە ل سەر زێدە بکم ژ بلی کو بێژم سەیدایی ئیسماعیل تاها شاهینی مالا تە ئاڤا و دەستێن تە هەر ساخ بن و هیڤیدارم چاپەکا دی هێژ باشتر و دەولەمەندتر بت.

Bûbê Eser û Sapo

 

Min kitêba Bûbê Eser ya ku îsal wek roman bi navê Sapo derketiye xwend. Sapo li gel xwendina xwe li zanîngehê tevlî rêxistinên sosyalîst dibe û li gor vegêrî paşî û bi alîkariya dewletê partiyek jê re dihêt durist kirin da ku ew pê tevgera neteweyî ya kurdan ji nav bibe. Şêro yê ku herweha jî li zanîngehê dixwîne dihêt rakişandin bo nav wê partiyê, bê ku ew bizane ku ew partî li dijî bizava neteweyî ya xelkê wî ye. Li dawiyê, û dema ku Şêro siyaseta partiya xwe rexne dike, ew li ser destê hevalên xwe yên partiyê dihêt kuştin.

Ev kitêb bi gelek gotarên siyasî-dîrokî û çendbarekirina mijaran hatiye barkirin û pê barê wê hatiye giran kirin. Herweha jî gelek hest bi hebûna nivîskarî bi xwe di nav rûpelên kitêbê de dhêt kirin.

بووبێ ئەسەر و ساپۆ

من کتێبا بووبێ ئەسەر یا کو ئیسال وەک رۆمان ب ناڤێ ساپۆ دەرکەتیە خواند. ساپۆ ل گەل خواندنا خوە ل زانینگەهێ تەڤلی رێخستنین سۆسیالیست دبت و ل گۆر ڤەگێری پاشی و ب ئالیکارییا دەولەتێ پارتییەک ژێ را دهێت دورست کرن دا کو ئەو پی تەڤگەرا نەتەوەیی یا کوردان ژ ناڤ ببت. شێرۆ یێ کو هەروەها ژی ل زانینگەهێ دخوینت دهێت راکێشان بۆ ناڤ وێ پارتییێ، بێ کو ئەو بزانت کو ئەو پارتی ل دژی بزاڤا نەتەوەیی یا خەلکێ وی یە. ل داوییێ، ئو دەما کو شیرۆ سیاسەتا پارتیا خوە رەخنە دکت، ئەو ل سەر دەستێ هەڤالێن خوە یێن پارتییێ دهێت کوشتن.

ئەڤ کتێب ب گەلەک گۆتارێن سیاسی_دیرۆکی و جەندبارەکرنا مژاران هاتیە بارکرن و پێ بارێ وێ هاتیە گرانکرن. هەروەها ژی گەلەک هەست ب هەبوونا نڤیسکاری ب خوە د ناڤ رووپەلێن کتێبێ دا دهێت کرن.

Serkan Birûsk û Du cîhan yek jan

Romana Du cîhan û yek jan ez birim nav gelek cih û deman û xistim nav hûrgilîyên serhatî û derodrên lehengên wê û tevlî hizr û derûniya wan kirim. Ez bi zimanê xweş û tekûz yê nivîskarê romanê Serkan Birûskî bûm hogirê Janpîrî û koça wî ya ber bi Ewrûpayê ve û hemî ya berî seferê û ya piştî wê hatibû serê wî. Nivîskarî hewil daye hindî ji dest hatiye me ji wesf û hûrhûrkên leheng û serhatî û cih û deman bê par neke. Ew di rûpela 268ê da li ser zimanê Janpîrî weha behsa giringiya hûrgilîyan di vegêranê da dike:

”Ji bîra nekin ew tiştên ku çîroka jiyanekê ji yên din vediqetîne, balkêştir dike, bi tam û xweştir dike; hûrgilî ne. Divê hûn karibin rengvedana wê acizî, xemgînî û xweşiyên di ruhê wan de veşartî ne; hîs bikin û bi peyvan xwe ji me re vebêjin û bi me jî bidin hîs kirin…”

Lê xwezî ew çîroka xencerê û hespî û mîrê cinan ya di vê romanê da bi serê xwe wek romaneka ji vê cwda hatibûya nivîsandin.

س

سه‌رکان برووسک و دو جیهان یه‌ک ژان

ڕۆمانا دو جیهان یه‌ک ژان ئه‌ز برم ناڤ گه‌له‌ک جهـ و ده‌مان و خستم ناڤ هوورگلییێن سه‌رهاتی و ده‌رۆدرێن له‌هه‌نگێن وێ و ته‌ڤلی هزر و ده‌روونیا وان کرم. ئه‌ز ب زمانێ خوه‌ش و ته‌کووز یێ نڤیسکارێ ڕۆمانێ سه‌رکان برووسکی بووم هۆگرێ ژانپیری و کۆچا وی یا به‌ر ب ئه‌ورووپایێ ڤه‌ و هه‌می یا کو به‌ری سه‌فه‌رێ و یا پشتی وێ هاتبوو سه‌رێ وی. نڤیسکاری هه‌ول دایه‌ هندی ژ ده‌ست هاتیه‌ مه‌ ژ وه‌سف و هوورهوورکێن له‌هه‌نگ و سه‌رهاتی و جهـ و ده‌مان بێ پار نه‌کت. ئه‌و د ڕووپه‌لا ٢٦٨ێ دا ل سه‌ر زمانێ ژانپیری وه‌ها به‌حسا گرنگییا هوورگلییان د ڤه‌گێرانێ دا دکت:‌

''ژ بیرا نه‌کن ئه‌و تشتێن کو چیرۆکا ژیانه‌کێ ژ یێن دن ڤه‌دقه‌تینه‌، بالکێشتر دکه‌، ب تام و خوه‌شتر دکه‌؛ هوورگلی نه‌. دڤێ هوون کاربن ڕه‌نگڤه‌دانا وێ عاجزی، خه‌مگینی و خوه‌شیێن د ڕوحێ وان ده‌ ڤه‌شارتی نه‌؛ حیس بکن و ب په‌یڤان خوه‌ ژ مه‌ ڕه‌ ڤه‌بێژن و ب مه‌ ژی بدن حیس کرن''

لێ خوه‌زی ئه‌و چیرۆکا خه‌نجه‌رێ و هه‌سپی و میرێ جنان یا د ڤێ ڕۆمانێ دا ب سه‌رێ خوه‌ وه‌ک ڕۆمانه‌کا ژ ڤێ جودا هاتبا نڤیساندن.

Eza xwe di komê da neperçiqînin

 

Eza xwe di komê da neperçiqînin

 

(Ev nivîsa min di hejmara roja 12.09.2022ê ya rojnameya Evroyê da belav bûye.)

Ez tênagehim ka çima demê mirov behsê xwe wek takekes û ferd dike ez û minê bi kar naîne û xwe wek kom bi nav dike.

Ev demekê dirêj e bala min d medyaya başûrê welatî da ketiye ser wê çendê, ji bo numûne, demê ku nivîskarek nivîseka xwe di rojname yan kovarekê da belav dike û behsê wê ҫendê dike, dibêje nivîseka (me) li filan derê hatiye belavkirin. Ew bi xwe nivîs ya wî bi xwe, bi tenê ye, ya tekekî ye, ne ya gelek kesan e, lê ew xwe di wê rewşê da wek kom bi nav dike.

Ne bes ev, lê dê ji bo nimûne bînî kesek bi tena serê xwe çûye seredana kesekî yan kesek hatiye seredana wî yan wê û dê li wê derê jî bînî ew xwe wek (em) diyar bike û dibêje (em) çûn seredana filan kesî yan filan kes hat seredana (me).

Erê çi arêşe di wê da ye ku mirov rastiyê bibêje û ji eza xwe şerim neke û wê, wek heyî bi ez bi nav bike! Bo çi mirov bisteh nake û baweriyê bi xwe naîne û bibêje ez çûm seredana filan kesî yan nivîseka min di filane cihî da hat belav kirin! Erê gelo di vê da pirsgirêkeka me ya derûnî heye ku em xwe bi emkirin û mekirinê hêjatir, bilindtir û mezintir ji ezê dibînin?

Ma wextê hindek kesên berpirsiyar û desthilatdar ji xwe negirin û di behsikirina xwe de, wek kes, ezê bi lêv bikin, û bi wî rengî hewil didin yê beranber neҫar dikin ku bi zimanê komê li wan vegêre, ҫima em dê bidin dû wan û dê zimanê xwe xwe xwehir bikin û ezê jê bimehînin!

Em hemî dizanin ku civak ji ferdan pêk dihê û ferdên azad û bawerî bi xwe heyî civakeka azad û bawerî bi xwe bûyî çêdikin. Ma ne duristtir e ku tişt û halet wek xwe û wek heyî bên binavkirin! Ez bi xwe dibînim ku pêdivî ye em eza xwe azad bikin û wê di komê da nexendiqînin û bisteh bikin bêjin ez û min û rê nedin ew di komê da wenda be. Tak tak e û kom kom e û cihnavên kesî jî di kurmanciyê da zelal û diyar in.

 

 

ئه‌زا خوه‌ د کۆمێ دا نه‌په‌رچقینن

 

ئه‌ز تێناگه‌هم کا چما ده‌مێ مرۆڤ به‌حسێ خوه‌ وه‌ک تاکەکه‌س و فه‌رد دکت ئه‌ز و منێ ب کار نائینت و خوه‌ وه‌ک کۆم ب ناڤ دکت.‌

ئه‌ڤ ده‌مه‌کێ درێژە‌ بالا من بێهتر د مەدیایا باشوورێ وەلاتی دا که‌تیه‌ سه‌ر وێ چه‌ندێ، ژ بۆ نموونە ده‌مێ کو نڤیسکاره‌ک نڤیسه‌کا خوه‌ د ڕۆژنامه‌ یان کۆڤاره‌کێ دا به‌لاڤ دکت و به‌حسێ وێ چه‌ندێ دکت‌، دبێژت‌ نڤیسه‌کا (مه‌) ل فلان ده‌رێ هاتیه‌ به‌لاڤکرن. ئه‌و ب خوه‌ نڤیس یا وی ب خوه‌، ب ته‌نێ یه‌، یا تا‌که‌کی یه‌، نه‌ یا گه‌له‌ک کەسانه‌، لێ ئه‌و خوه‌ د وێ ڕه‌وشێ دا وه‌ک کۆم ب ناڤ دکت.

‌

نه‌ به‌س ئه‌ڤ، لێ دێ ژ بۆ نموونه‌ بینی که‌سه‌ک ب ته‌نا سه‌رێ خوه‌ چوویه‌ سه‌ره‌دانا که‌سه‌کی یان که‌سه‌ک هاتیه‌ سه‌ره‌دانا وی یان وێ و دێ ل وێ ده‌رێ ژی بینی ئه‌و خوه‌ وه‌ک (ئه‌م) دیار دکت‌ و دبێژت‌ (ئه‌م) چوون سه‌ره‌دانا فلان که‌سی یان فلان که‌س هات سه‌ره‌دانا (مه).

‌

ئه‌رێ چ ئارێشه‌ د وێ دا هەیه‌ کو مرۆڤ ڕاستیێ ببێژت و ژ ئه‌زا خوه‌ شه‌رم نه‌کت و وێ، وەک هەیی ب ئەز ب ناڤ بکت! بۆ چ مرۆڤ بسته‌هـ ناکت‌ و باوه‌ریێ ب خوه‌ نائینت‌ و ببێژت ئه‌ز چووم سه‌ره‌دانا فلانە که‌سی یان نڤیسه‌کا من د فلانه‌ جهی دا هات به‌لاڤ کرن! ئه‌رێ گه‌لۆ د ڤێ دا پرسگرێکه‌کا مه‌ یا ده‌روونی هه‌یه‌ کو ئه‌م خوه‌ ب ئه‌مکرن و مه‌کرنێ هێژاتر، بلندتر و مه‌زنتر ژ ئەزێ دبینن؟

 

ما وه‌ختێ هنده‌ک که‌سێن به‌رپرسیار و ده‌ستهلاتدار ژ خوه‌ نه‌گرن د به‌حسکرنا خوه‌ دا، وه‌ک که‌س، ئه‌زێ ب لێڤ بکن، ئو ب وی ڕه‌نگی هه‌ول ددن یێ به‌رانبه‌ر نه‌چار بکن، ب زمانێ کۆمێ ل وان ڤه‌گێرت، چما ئه‌م دێ بدن دوو وان و دێ زمانێ خوه‌ خوه‌ خوه‌هر بکن و ئه‌زێ ژێ بمه‌حینن!

 

ئه‌م هه‌می دزانن کو جڤاک ژ تاکەکەسان، ژ فه‌ردان پێک دهێت و فه‌ردێن ئازاد و باوه‌ری ب خوه‌ هه‌یی جڤاکه‌کا ئازاد و باوه‌ری ب خوه‌ بوویی چێدکن. گەلۆ ما نه‌ دورستتره‌ کو تشت و حاله‌ت وه‌ک خوه‌ و وه‌ک هه‌یی بهێن ب ناڤ کرن! ئه‌ز ب خوه‌ دبینم کو پێدڤی یه‌ ئه‌م ئه‌زا خوه‌ ئازاد بکن و وێ د کۆمێ دا نه‌خه‌ندقینن و بسته‌هـ بکن وەک باب و کالان ببێژن (ئه‌ز) و (من) و ڕێ نه‌دن ئه‌و د کۆمێ دا وه‌ندا ببت. تاک تاکه‌ و کۆم کۆمه‌ و جهناڤێن که‌سی ژی د کورمانجیێ دا زه‌لال و دیارن.

 

Dergehê dunyayê

 

 

Navê kitêbê: Dergehê dunyayê

Nivîskar: Sebrî Silêvanî

Weşanxane: Projeyê Muksî

Çapxane: li Tehranê

Sala weşanê: 2019

Hejmara rûpelan: 328 

 

Dergehê dunyayê romaneka pirmjar e û geryanek e li dû pênasname û xwebûnê û ji bilî çîroka kesê serekî, herî kêm, şeş çîrokên din jî di nav xwe da dihewîne.
 

Sêvdîn, bê dayik û bab e û xalê wî Seyidî ew xwedî kiriye. Ew zarokîniya xwe li gundî derbas dike û di deh saliyê da ew û Şemdîn dibin hevalên pir ji hev nêzîk û hemî rojên xwe li gel yekûdu bi keyf û xweşî diborînin. Li gundê wî Kurdê û mela Yasîn bê zaok bûn û şevekê di çarde saliya xwe da bi Kurdê ra radikeve û Kurdê jê hamil dibe, lê bes ew her du pê dizanin.

Aha pşitî wê şevê her tişt li nik Sêvdînî dihê guhorîn û êdî ew nema Sêvdînê berê. Ew paşî wê nihêniyê ji hevalê xwe Şemdînî ra dibêje û dû ra, şevekê li gel xalê xwe Seyidî diçe bo nav pêşmergeyan û nazivire ve gundî. Sêvdîn dibe pêşmerge û li ser destê hevalê xwe Bedirxanî hînî xwendin û nivîsandinê dibe. Xalê wî Seyid di şerî da dimire û ew çend gelek kartêkirina xwe li wî dike. Setimîn dihê û biryar ji serî hat ku pêşmerge çekî deynin û xwe teslîmî Îraqê bikin yan biçin û bibin penaber li Îranê. Sêvdîn çi ji her duyan nake û xwe bo heyamekê li çiyayî asê dike.

Piştî demekê Sêvdîn jî xwe teslîm dike û bi alîkarîya Farsî û jina wî Nomayê dikanekê vedikin û rewşa wan xweş û baş dibe, lê şerê Îran û Îraqê dest pê dike û Sêvdîn jî neçar dibe ber bi leşkerîyê û berokên şerî li dijî Îranê biçe. Ew û hevalê wî Remezan di şerî da dihên êxisîrkirin û dibin girtî li kempên êxisîran li Îranê. Piştî şerê Îran û Îraqê Sêvdîn vedigere û li hotêlekê dihêt bicihkirin. Xudanê taksîyekê ku navê wî Azer Amî ye wî digehîne hotêlê û dibe hevalê wî û paşî wî ji hotêlê dibe mala xwe û sêvdîn dibe destebirayê wî.

Sêvdîn rojekê di kovarekê da wêneyê keçekê dibîne li gel helbesteka wê û ji çend xwendekaran dizane ku navê wê keçê Norhane û keça mela Yasînî ye û mala wê li Sêmêlê ye û berî heyamekê tazîya babê wê bû. Hîngê Sêvdîn pişt rast dibe ku ew keça wî û Kurdê ye. Ew li dû wê digere û carekê li ser ziyaretan wê ji dûr ve dibîne.

Wextê daiş hêrşê dike ser Kurdistanê Sêvdîn li hewara hevalê xwe yê pêşmerge li Şengalê Azarî diçe û paşî li Kobanî di şerê li dijî daişê da dihê kuştin.

Sêvdînî, berî mirina xwe li Kobanî navnîşan û telefona parêzerekî dabû hevalê xwe Azerî û gotibûyê ku wî nîva serwet û samanê xwe xistiye ser navê Norhanê. Azer piştî mirina Sêvdînî peyama wî dgehîne Norhanê û li dû soza xwe ya dabû Sêvdînî wê bi tenê nahêle.

Xwendevan vê serhatîya Sêvdînî bi rêya şeş vegêran; Deştî, Bedirxan, Brehîmê Xerbend, Farisê Rehîmî, Remezan û Azer Amî nas dike. Gelek çîrok, mjarên civakî, siyasî, dîrokî, hizrî, rexneyî û hêj bêhtir di şeş beşên vê çîrokê da hene û ev pêkve panoramayekê li ser rewşa civakî, siyasî, hizrî û dîrokî ya kurdistanê berçav dkin.

ناڤێ کتێبێ: دەرگەهێ دونیایێ

نڤیسکار: سەبری سلێڤانەیی

وەشانخانە: پرۆژێ موکسی

چاپخانە: ل تەهرانێ

سالا وەشانێ: ٢٠١٩  

هژمارا ڕووپەلان: ٣٢٨

دەرگەهێ دونیایێ ررۆمانەکا پرمژارە وگەریانەکە ل دوو پێناسنامە و خوەبوونێ و ژ بلی چیرۆکا کەسێ سەرەکی، هەری کێم، شەش چیرۆکێن دی ژی د ناڤ خوە دا دحەوینە.

سێڤدین، بێ دایک و بابە و خالێ وی سەیدی ئەو خودان کریە. ئەو زارۆکینیا خوە ل گوندی دەرباس دکت و د دەهـ سالیێ دا ئەو و شەمدین دبن هەڤالێن پڕ ژ هەڤ نێزیک و هەمی رۆژێن خوە ل گەل یەکودو ب کەیف و خوەشی دبۆرینن. ل گوندێ وی کوردێ و مەلا یاسین بێ زاۆک بوون و شەڤەکێ د چاردە سالیا خوە دا ب کوردێ را رادکەڤت و کوردێ ژێ حامل دبت، لێ بەس ئەو هەر دو پێ دزانن.

ئاها پشتی وێ شەڤێ هەر تشت ل نک سێڤدینی دهێت گهۆرین و ئێدی ئەو نەما سێڤدینێ بەرێ. ئەو پاشی وێ نهێنیێ ژ هەڤالێ خوە شەمدینی را دبێژت و دوو را شەڤەکێ ل گەل خالێ خوە سەیدی دچت بۆ ناڤ پێشمەرگەیان و نازڤرت ڤە گوندی. سێڤدین دبت پێشمەرگە و ل سەر دەستێ هەڤالێ خوە بەدرخانی هینی خواندن و نڤیساندنێ دبت. خالێ وی سەید د شەری دا دمرت و ئەو چەند گەلەک کارتێکرنا خوە ل وی دکت. سەتمین دهێت و بریار ژ سەری هات کو پێشمەرگە چەکی دەینن و خوە تەسلیمی عیراقێ بکن یان بچن و ببن پەنابەر ل ئیرانێ. سێڤدین چ ژ هەر دویان ناکت و خوە بۆ هەیامەکێ ل چیایی ئاسێ دکت.
 

پشتی دەمەکێ سێڤدین ژی خوە تەسلیم دکت و ب ئالیکاریا فارسی و ژنا وی نۆمایێ دکانەکێ ڤەدکن و رەوشا وان خوەش و باش دبت، لێ شەرێ ئیران و عیراقێ دەست پێ دکت و سێڤدین ژی نەچار دبت بەر ب لەشکەریێ و بەرۆکێن شەری ل دژی ئیرانێ بچت. ئەو و هەڤالێ وی رەمەزان د شەری دا دهێن ئێخسیرکرن و دبن گرتی ل کەمپێن ئێخسیران ل ئیرانێ. پشتی شەرێ ئیران و عیراقێ سێڤدین ڤەدگەرت و ل هۆتێلەکێ دهێت بجهکرن. خودانێ تاکسیەکێ کو ناڤێ وی ئازەر ئامی یە وی دگەهینت هۆتێلێ و دبت هەڤالێ وی و پاشی وی ژ هۆتێلێ دبت مالا خوە و سێڤدین دبت دەستەبرایێ وی.

سێڤدین رۆژەکێ د کۆڤارەکێ دا وێنەیێ کەچەکێ دبینت ل گەل هەلبەستەکا وێ و ژ چەند خواندەکاران دزانت کو ناڤێ وێ کەچی نۆرهانە و کەچا مەلا یاسینی یە و مالا وی ل سێمێلێ یە و بەری هەیامەکێ تازییا بابێ وێ بوو. هینگێ سێڤدین پشت راست دبت کو ئەو کەچا وی و کوردێ یە. ئەو ل دوو وێ دگەرت و جارەکێ ل سەر زیارەتان وێ ژ دوور ڤە دبینت.

وەختێ داعش هێرشی دکت سەر کوردستانێ سێڤدین ل هەوارا هەڤالێ خوە یێ پێشمەرگە ل شەنگالێ ئازەری دچت و ل کۆبانی د شەرێ ل دژی داعشێ دهێت کوشتن.

سێڤدینی، بەری مرنا خوە ل کۆبانی ناڤنیشان و تەلەفۆنا پارێزەرەکی دابوو هەڤالێ خوە ئازەری و گووتبوویێ کو وی نیڤا سەروەت و سامانێ خوە خستیە سەر ناڤێ نۆرهانێ. ئازەر پشتی مرنا سێڤدینی پەیاما وی دگەهینە نۆرهانێ و ل دوو سۆزا خوە یا دابوو سێڤدینی وێ ب تەنێ ناهێلت.

خواندەڤان ڤێ سەرهاتیا سێڤدینی ب رێیا شەش ڤەگێران؛ دەشتی، بەدرخان، برەهیمێ خەربەند، فارسێ رەحیمی، رەمەزان و ئازەر ئامی ناس دکت. گەلەک چیرۆک، مژارێن جڤاکی، سیاسی، دیرۆکی، هزری، رەخنەیی و هێژ بێهتر د شەش بەشێن ڤێ چیرۆکێ دا هەنە و ئەڤ پێکڤە پانۆرامەیەکێ بەرچاڤ دکن.

Viyar

Navê kitêbê: Viyar, temamtirîn çêkirîyê Xudê

Nivîskar: Diyar Eredinî

Weşanxane: Kitêbxaneya Atra li Dihokê

Çapxane: li Tehranê

Sala weşanê: 2020

Hejmara rûpelan: 244 

Romana Viyar behsa viyana du kesan û ya ji ber wê evînê bi serê wan hatî dike. ‌Her çend li ser bergê vê kitêbê nehatibe nivîsîn jî, lê ev berdewamîya romana heman nivîskarî ya berî vê, ya bi navê Êva ye. ji bo bêhtir têgehiştina bûyerên vê romanê dê çêtir be, eger mirov li berahîyê Êvayê bixwîne û paşî vê.

Viyar û Êvayê hez ji yekûdu dikir, lê mamê wê ew ji bo kurê xwe Eşresî dixwest û rê neda Êva şû bi Viyarî bike. Loma her du dildar direvin bo odeyeka binerd û dixwazn tê de, li dûrî xelkî berdewamîyê bi viyan û jiyana xwe bidin. Lê pismamê Êvayê pê dizane ka ew xwe li kî derê vedişêrin û ji derve dergehî li wan digire û wan dihêle bê av û xwarin heta ku nêzîkî mirinê dibin. Lê hevalekê Viyarî pê dihese û wan xilas dike û Eşres li ser hindê dihê girtin û kesek wî di zîndanê da dikuje.

Êva bi slametî ji wê karesatê derdikeve, lê Viyarê wê bo cend salan bêhiş li nexweşxaneyê dimîne. Di vî beşî da em dibînin ku Êvayê kurek ji Viyarî heye û ew li benda hişyarbûna Viyarî ye. Li dawîya dawî jî Viyar ji bêhişîyê radibe û  her du vedigerin ser viyan û jiyana xwe û Êva ducan e.

Yek ji vebêjên romanê Amed e. Ew nivîskar e û hevdîtinê li gel Êvayê, Viyarî û herweha Aryayê jî, hevala berê ya Viyarî dike ji bo ku serhatiya viyana wan bike roman û li dûmahîyê romana wî bi navê Beheşta biçûk dihê çap û belavkirin.

Di vê romanê da, ji bilî çend serhatîyên din yên tê da dihên vegêran, herweha mijarên civakî, derûnî, azadîya raderbrîn û rewşa nivîskar û rewşenbîran tê da dihên behiskirin.

 

ناڤێ کتێبێ: ڤیار، تەمامترین چێکرییێ خودێ

نڤیسکار: دیار ئەرەدنی

وەشانخانە: پەرتووکخانا ئاترا

چاپخانە: ل تەهرانێ

سالا وەشانێ: ٢٠٢٠  

هژمارا ڕووپەلان: ٢٤٤

ڕۆمانا ڤیار بەحسا ڤیانا دو کەسان و یا ژ بەر وێ ئەڤینێ ب سەرێ وان هاتی دکت. ‌هەر چەند ل سەر بەرگێ ڤێ کتێبێ نەهاتبت نڤیسین ژی، لێ ئەڤ بەردەوامیا ڕۆمانا هەمان نڤیسکاری یا بەری ڤێ، یا ب ناڤێ ئێڤا یە. ژ بۆ بێهتر تێگەهشتنا بوویەرێن ڤێ ڕۆمانێ دێ چێتر بت ئەگەر مرۆڤ ل بەراهییێ ئێڤایێ بخوینت و پاشی ڤێ.

ڤیار و ئێڤایێ حەز ژ یەکودو دکر، لێ مامێ وێ ئەو ژ بۆ کورێ خوە ئەشرەسی دخواست و ڕێ نەدا ئێڤا شوو ب ڤیاری بکت. لۆما هەر دو دلدار درەڤن بۆ ئۆدەیەکا بنئەرد و دخوازن تێ دا، ل دووری خەلکی بەردەوامییێ ب ڤیان و ژیانا خوە بدن. لێ پسمامێ ئێڤایێ پێ دزانت کا ئەو خوە ل کی دەرێ ڤەدشێرن و ژ دەرڤە دەرگەهی ل وان دگرت و وان دهێلت بێ ئاڤ و خوارن هەتا کو نێزیکی مرنێ دبن. ڵی هەڤالەکێ ڤیاری پێ دحەست و وان خلاس دکت و ئەشرەس ل سەر هندێ دهێت گرتن و کەسەک وی د زیندانێ دا دکوژت.

ئێڤا ب سلامەتی ژ وێ کارەساتێ دەردکەڤت، لێ ڤیارێ وێ بۆ جەند سالان بێهش ل نەخوەشخانەیێ دمینت. د ڤی بەشی دا ئەم دبینن کو ئێڤایێ کورەک ژ ڤیاری هەیە و ئەو ل بەندا هشیاربوونا ڤیاری یە. ل داوییا داوی ژی ڤیار ژ بێهشییێ ڕادبت و  هەر دو ڤەدگەرن سەر ڤیان و ژیانا خوە و ئێڤا دوجانە.

یەک ژ ڤەبێژێن ڕۆمانێ ئامەدە. ئەو نڤیسکارە و هەڤدیتنێ ل گەل ئێڤایێ، ڤیاری وهەروەها ئاریایێ ژی، هەڤالا بەرێ یا ڤیاری دکت ژ بۆ کو سەرهاتیا ڤیانا وان بکت ڕۆمان و ل دووماهییێ ڕۆمانا وی ب ناڤێ بەهەشتا بچووک دهێت چاپ و بەلاڤکرن.

د ڤێ ڕۆمانێ دا، ژ بلی چەند سەرهاتییێن دی ێین تێ دا دهێن ڤەگێران، هەروەها مژارێن جڤاکی، دەروونی، ئازادییا ڕادەربرین و ڕەوشا نڤیسکار و ڕەوشەنبیران تێ دا دهێن بەحسکرن.

Min tu kuştî da pêkve bjîn

 

Navê kitêbê: Min tu kuştî da pêkve bjîn

Nivîskar: Nizar Bijar

Weşanxane: Kitêbxaneya Cizîrî I Dihokê

Çapxane: Kitêbxaneya Cizîrî I Dihokê

Sala weşanê: 2020

Hejmara rûpelan: 250

 

Romana "Min tu kuştî da pêkve bijîn" romaneka civakî û derûnî ye û mjara wê li ser evîna xortekî ye ku, ji bo bidestveînana wê keça ew hez jê dike, amade ye her tiştê baş û xerab bike.

‌Hedar û Ehmed gelek hez ji yekûdu dikin û carekê, wextê Hedar ji hevdîtina li gel Ehmedî bi tenî vedigeriya mal, kesek ji pişt ve hatê û pateyek da ber dev û navçavên wê û ew bêhiş kir û revand. Dema ku Hedar ji bêhişîyê hişyar bû, wê xwe dît nêvtazî û xwîn li ser textê ew li ser razandî. Ew wesa têgehişt ku destdirêjî bo ser keçînîya wê hatiye kirin.

Zilamê ku di wê odeyê de bû navçavên xwe pêça bûn da ku nehêt naskirin. Wî zilamî rê da wê ku derkeve û biçe mala xwe, lê gef lê kirin û gotê eger ew dengî ji xwe bîne û behsa ya bi serê wê hatî bo kesekî bike, ew dê wêneyên wê yên tazî û rûs belav bike û dê birayê wê bikuje. Wê ew serhatîya xwe bes bo dildarê xwe Ehmedî got. Lê Ehmed li cihê ku di wê tengasîyê da pşitgiriya Hedarê bike, ew derhal peywendîya xwe li gel wê qut dike û wê bi tenê dihêle.

Hedarê ji bilî Ehmedî bawerî bes bi hevalekê xwe hebû ku navê wî Hêja bû û ew bi malbata xwe ve li Elmanyayê bû. Wê pêwendî bi Hêjayî kir û serhatîya xwe jê ra got û daxwaza alîkarîyê jê kir. Hêja ji Elmanya zû li hewara Hedarê hat wî welatê Hedar lêbû û malbata wî jê çûbû Elmanya. Hêjayî wek çareserî pêşniyaz kir ku Hedar şû bi wî bike da rêyê li ber her gotgotk û pirsgrêkekê bigirin. Hedar ji bêgavîyê pêşniyaza wî erê dike û şû bi Hêjayî dike û li gel wî diçe Elmanya.

Babê hêjayî dewlemend bû û li bajêrekê Elmanya xudanê rêzemarkêtan bû û kurê xwe Hêja kir rêveberê gşitî yê wan dikanan. ‌Hêjayî di dema seredana xwe da bo cem Hedarê li welatê jê hatî, bi tirmbêlê li ser rêyekê li zarokekî da bû û zarok demildest miribû. Wî û hevalê wî Rojhatî, yê ku hîngê di tirmbêlê da pê ra bû, ew zarok bir cihekî û binax kir. Evca Rojhatê ku dixwest biçe derveyê welatê xwe ew bi kar îna û digot hêjayî eger ew wî nebe Elmanya ew dê wê nihêniya wî aşkera bike. ‌Hêja ji tirsa wê gefê neçar dibe û Rojhatî dibe Elmanya û dike rêveberê dikaneka xwe. Ew gelek mesrefê lê dike da ku ew wê nihênîya wî ya kuştina zarokî aşkera neke.

Rojhat hînî vexarina meyê û qumarê dibe û di wê heyamê da ew kesekî bi navê Metîn nas dike û karî li dikana ku ew rêveberê wê ye dideyê. Rojhat carekê li ser rêyekê rastî serxweşekî dibe û di navbera wan da dibe şeredev û şeredest û ew di wê rûdanê da wî kesê serxweş dikuje. Ew li ser hindê dihê girtin û zîndanîkirin, lê ji zîndanê direve û rojekê dihê cihê karê Hêjayî û wê rojê Metîn jî li wê derê bû. Hêja bixêrhatina wî dike û qehweyekê dideyê, lê diyar bû ku Hêjayî polîs bi hatina Rojhatî agahdar kiribû. Demê ku polîs bi ser da digirin Rojhat dilgirtî dibe û dikeve û dimire.

Paşî diyar dibe ku Metîn di rastîyê da Ehmed e û ew ji bo peydakirina Hedarê û evîna xwe hatibû Elmanya, lê hedar wî bêhîvî dike û dibêjeyê ku wê nuke jiyana xwe heye û bila ew jî jiyana xwe ava bike. Lê Metîn naxwaze bê Hedarê bijî û xwe ji avahîyekê bilind dihavêje û dimire.

‌Hêja li hember van hemî bûyeran hest bi gunehkarîyê dike û wan hestên xwe û bûyerên li ser destê wî pêk hatibûn di laptopa xwe da dinivîse. Wextê rojekê Hedar wan nivîsên wî di laptopa wî da dixwîne, ji nû ew dizane ku ev hemî ya bi serî wê, bi serê Ehmedî û Rojhatî hatî ji planên mêrê wê Hêjayî bûn. Ew êdî dixwaze wî bikuje û berê debanceya ku Hêjayî bi xwe jê ra kirîbû dideyê, lê Helgurd, birayê Hêjayî û alîkarê wî di pranîya wan bûyeran da, ji pişt ve guleyekê berdideyê. ‌Hedar dimire, Helgurd dihê zîndanîkirin û Hêja di nav xem û janan da dimîne.

 

ناڤێ کتێبێ: من تو کوشتی دا پێکڤە بژین

نڤیسکار: نزار بژار

وەشانخانە: کتێبخانا جزیری ل دهۆکێ

چاپخانە: کتێبخانا جزیری ل دهۆکێ

سالا وەشانێ: ٢٠٢٠

هژمارا ڕووپەلان: ٢٥٠

ڕۆمانا "من تو کوشتی دا پێکڤە بژین" ڕۆمانەکا جڤاکی و دەروونی یە و مژارا وێ ل سەر ئەڤینا خۆرتەکی یە کو، ژ بۆ بدەستڤەئینانا وێ کچا ئەو حەز ژێ دکت ئامادە یە هەر تشتی بکت.

‌هەدار و ئەحمەد گەلەک حەز ژ یەکودو دکن وجارەکێ، وەختێ هەدار ژ هەڤدیتنا ل گەل ئەحمەدی ب تەنی ڤەدگەریا مال، کەسەک ژ پشتڤە هاتێ و پاتەیەک دا بەر دەڤ و ناڤچاڤێن وێ و ئەو بێهش کر و ڕەڤاند. دەمێ کو هەدار ژ بێهشییێ هشیار بوو، وێ خوە دیت نێڤتازی و خوین ل سەر تەختێ ئەو ل سەر ڕازاندی. ئەو وەسا تێگەهشت کو دەستدرێژی بۆ سەر کچینییا وێ هاتیە کرن.

زەلامێ کو د وێ ئۆدەیێ ڤە بوو ناڤچاڤێن خوە پێچا بوون دا کو نەهێت ناسکرن. وی زەلامی ڕێ دا وێ کو دەرکەڤت و بچت مالا خوە، لێ گەف لێ کرن و گۆتێ ئەگەر ئەو دەنگی ژ خوە بینت و بەحسا یا ب سەرێ وێ هاتی بۆ کەسەکی بکت، ئەو دێ وينەیێن وێ یێن تازی و ڕووس بەلاڤ بکت و دێ برایێ وێ کوژت. وێ ئەو سەرهاتییا خوە بەس بۆ دلدارێ خوە ئەحمەدی گۆت. لێ ئەحمەد، ل جهێ کو د وێ تەنگاسییێ دا پشتگریا هەدارێ  بکت، ئەو دەرحال پەیوەندییا خوە ل گەل وێ قوت دکت و وێ ب تەنێ دهێلت.

هەدارێ ژ بلی ئەحمەدی باوەری بەس ب هەڤالەکێ خوە هەبوو کو ناڤێ وی هيژا بوو و ئەو ب مالباتا خوە ڤە ل ئەلمانیایێ بوو. وێ پەیوەندی ب هێژایی کر و سەرهاتییا خوە ژێ ڕا گۆت و داخوازا ئالیکارییێ ژێ کر. هێژا ژ ئەلمانیا زوو ل هەوارا هەدارێ هات وی وەلاتێ هەدار لێ بوو و مالباتا وی ژێ چووبوو ئەلمانیا. هێژایی وەک چارەسەری پێشنیاز کر کو هەدار شوو ب وی بکت دا ڕێیێ ل بەر هەر گۆتگۆتک و پرسگرێکەکێ بگرن. هەدار ژ بێگاڤییێ پێشنیازا وی ئەرێ دکت و شوو ب هێژایی دکت و ل گەل وی دچت ئەلمانیا.

بابێ هێژایی دەولەمەند بوو و ل باژێرەکێ ئەلمانیا خودانێ ڕێزەمارکێتان بوو و کورێ خوە هێژا کر ڕێڤەبەرێ گشتی یێ وان دکانان. ‌هێژا د دەمێ سەرەدانا خوە دا بۆ جەم هەدارێ، ل وەلاتێ ژێ هاتی، ب ترمبێلێ ل سەر ڕێیەکێ ل زارۆکەکی دا بوو و زارۆک دەملدەست مربوو. وی و هەڤالێ وی ڕۆژهاتی یی کو هینگێ د ترمبێلێ دا پێ ڕا بوو، ئەو زارۆک بر جهەکی و بنئاخ کر. ئەڤجا ڕۆژهاتێ کو دخواست بچت دەرڤەیێ وەلاتێ خوە، ئەو ب کار ئینا و دگۆت هێژایی ئەگەر ئەو وی نەبت ئەلمانیا ئەو دی نهێنیا وی ئاشکەرا بکت. ‌هیژا ژ ترسا وێ گەفێ نەچار دبت و ڕۆژهاتی دبت ئەلمانیا و دکت ڕێڤەبەرێ دکانەکا خوە. ئەو گەلەک مەسرەفێ لی دکت دا کو ئەو نهینیا وی یا کوشتنا زارۆکی ئاشکرا نەکت.

ڕۆژهات هینی ڤەخارنا مەی و قومارێ دبت و د وێ هەیامێ دا ئەو کەسەکی ب ناڤێ مـەتین ناس دکت و کاری ل دکانا کو ئەو ڕێڤەبەرێ وێ یە ددتێ. ڕۆژهات جارەکێ ل سەر رێیەکێ ڕاستی سەرخوەشەکی دبت و د د ناڤبەرا وان دا دبت شەرەدەڤ و شەرەدەست و ئەو د وێ روودانێ دا وی کەسێ سەرخوەش دکوژت. ئەو ل سەر هندێ دهێت گرتن و زیندانیکرن، لێ ژ زێندانێ درەڤت و رۆژەکێ دهێت جهێ کارێ هێژایی و وێ ڕۆژێ مەتێن ژی ل وێ دەرێ بوو. هێژا بخێرهاتنا وی دکت و قەهوەیەکێ ددتێ، لێ دیار بوو کو هێژایی پۆلیس ب هاتنا ڕۆژهاتی ئاگاهدار کربوو. دەمێ کو پۆلیس ب سەر دا دگرن ڕۆژهات دلگرتی دبت و دکەڤت و دمرت.

پاشی دیار دبت کو مەتین د ڕاستییێ دا ئەحمەدە و ئەو ژ بۆ پەیداکرنا هەدارێ و ئەڤینا خوە هاتبوو ئەلمانیا، لێ هەدار وی بێهیڤی دکت و دبێژتێ کو وێ نوکە ژیانا خوە هەیە و بلا ئەو ژی ژیانا خوە ئاڤا بکت. لێ مەتین ناخوازت بێ هەدارێ بژیت و خوە ژ ئاڤاهییەکێ بلند دهاڤێژت و دمرت.

‌هێژا ل هەمبەر ڤان هەمی بوویەران هەست ب گونەهکارییێ دکت و وان هەستێن خوە و بوویەرێن ل سەر دەستێ وێ پێک هاتبوون د لاپتۆپا خوە دا دنڤیست. وەختێ ڕۆژەکێ هەدار وان نڤیسێن وی د لاپتۆپا وی دا دخوینت، ژ نوو دزانت کو ئەڤ هەمی یا ب سەری وێ، ب سەری ئەحمەدی و ڕۆژهاتی هاتی ژ پلانێن مێرێ وێ هێژایی بوون. ئەو ئێدی دخوازت وی بکوژت و بەرێ دەبانجەیا کو هێژایی ب خوە ژێ ڕا کریبوو ددتێ، لي هەلگورد، برایێ هێژایی و ئالیکارێ وی د پرانیا وان بوویەران دا، ژ پشت ڤەگولەیەکێ بەرددتێ. ‌هەدار دمرت، هەلگورد دهێت زیندانیکرن و هێژا د ناڤ خەم و ژانان دا دمینت.